G7 mới đây đã thể hiện lập trường mạnh mẽ nhất trong nhiều thập kỷ trước Trung Quốc về hàng loạt vấn đề, từ nhân quyền đến thương mại. Tại hội nghị thượng đỉnh của nhóm diễn ra ở Anh cuối tuần qua, lãnh đạo các nước G7 đã cho thấy tinh thần nhất quán trong nỗ lực gây sức ép lên Bắc Kinh. Điều này được thể hiện rõ nét hơn cả qua tuyên bố chung ngày 13/6 với ngôn từ khá quyết liệt, giới phân tích đánh giá.

Dù thừa nhận về khả năng hợp tác với Trung Quốc trong một số lĩnh vực như biến đổi khí hậu, tuyên bố chung của G7 lại nêu lên nhiều vấn đề mà Bắc Kinh coi là nhạy cảm như Tân Cương, Hong Kong, Đài Loan. Nhóm đồng thời kêu gọi tiến hành điều tra về nguồn gốc Covid-19 trong bối cảnh giả thuyết nCoV bị rò rỉ từ phòng thí nghiệm Trung Quốc đang được quan tâm trở lại.

Không phải tất cả lãnh đạo G7 đều có lập trường cứng rắn như Tổng thống Mỹ Joe Biden, người đang nỗ lực tái khẳng định vị thế của Mỹ trên trường quốc tế trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên của mình. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng sự đồng thuận chưa từng có giữa họ về vấn đề Trung Quốc đang khiến Bắc Kinh không khỏi cảm thấy lo lắng.

Nó có thể khiến Trung Quốc gặp nhiều thách thức hơn trong việc "chen ngang" mối quan hệ giữa Mỹ và châu Âu, khi Bắc Kinh đang đối diện mối hoài nghi ngày càng lớn từ phương Tây.

Li Mingjiang, phó giáo sư tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam, Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, nhận định G7 ngày càng thống nhất hơn trước vấn đề Trung Quốc và dành nhiều nỗ lực hơn nhằm cạnh tranh với Bắc Kinh trong các lĩnh vực như cung cấp vaccine, phát triển cơ sở hạ tầng, thương mại và công nghệ.

"Đây là điều chưa từng có tiền lệ trong lịch sử G7, tuyên bố chung này thể hiện một mặt trận thống nhất mà bạn chưa bao giờ nhìn thấy trước đây", ông nói.

Li lưu ý thêm rằng nó còn cho thấy những rạn nứt trong chiến lược của Trung Quốc khi tìm cách dùng sức mạnh kinh tế để khoét sâu chia rẽ giữa Mỹ và các đồng minh. Trung Quốc từng ký một thỏa thuận đầu tư lớn với Liên minh châu Âu, nhưng nó đã bị đóng băng gần đây sau các động thái cứng rắn của Bắc Kinh.

"Có lẽ đã đến lúc Bắc Kinh nên thận trọng hơn một chút với tính toán rằng sức mạnh kinh tế của họ có thể ngăn chặn tâm lý bài Trung Quốc gia tăng trong các nước phương Tây này", ông nói, đề cập đến G7.

Trong hội nghị thượng đỉnh ở Cornwall, các nước G7 cũng công bố sáng kiến phát triển mang tên "Xây dựng lại Thế giới Tốt đẹp hơn" nhằm đối chọi với Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Tuy nhiên, nội dung chi tiết về sáng kiến cơ sở hạ tầng của G7 chưa được hé lộ.

G7 còn cam kết hỗ trợ một tỷ liều vaccine Covid-19 cho các quốc gia đang phát triển giữa lúc Bắc Kinh đang thúc đẩy chiến lược ngoại giao vaccine của riêng mình.

Đáp lại, đại sứ quán Trung Quốc tại Anh ngày 14/6 ra tuyên bố nói rằng các lãnh đạo G7 đã "vu khống Trung Quốc" và đang tạo ra đối đầu, chia rẽ thay vì hợp tác.

Nhưng ngay cả khi thống nhất về một số vấn đề liên quan đến Trung Quốc, mức độ chia rẽ trong nội bộ G7 vẫn khá rõ ràng. Tuyên bố không mạnh mẽ như Mỹ kỳ vọng khi EU, Đức và Italy được cho là không muốn lên án Trung Quốc về cáo buộc lao động cưỡng bức ở Tân Cương, còn Canada, Pháp và Nhật Bản lại có vẻ ngả nhiều hơn về phía quan điểm của Mỹ.

Thủ tướng Anh Boris Johnson không trực tiếp đề cập đến Trung Quốc trong phát biểu sau hội nghị và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sau đó nói rằng G7 không phải một "câu lạc bộ" thù địch với Trung Quốc.

Dù có sự khác nhau về mức độ, theo Emilian Kavalski, giáo sư về quan hệ Trung Quốc - châu Âu tại Đại học Nottingham Ninh Ba, việc Trung Quốc là vấn đề duy nhất mà các lãnh đạo G7 dường như có thể đồng thuận nên khiến Bắc Kinh cảm thấy lo lắng. "G7 muốn gửi một thông điệp mạnh mẽ tới Trung Quốc", ông nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, Tang Xiaoyang, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Thanh Hoa, nhận định việc Mỹ tiếp tục phối hợp với các đồng minh nhằm kiềm chế Trung Quốc chắc chắn sẽ gây áp lực lớn lên Bắc Kinh.

"Rõ ràng Biden muốn củng cố liên minh xuyên Đại Tây Dương nhằm chống Trung Quốc và Nga khi ông chọn gặp các đồng minh châu Âu trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên của mình", Tang nói. "Nhiều cuộc thảo luận chính sách của họ không thể xa rời chủ đề Trung Quốc và tất cả đều là một phần trong nỗ lực tập hợp đồng minh nhằm kìm hãm Trung Quốc".

Dù vậy, theo các nhà phân tích, hội nghị thượng đỉnh G7 vẫn đưa ra được một tầm nhìn tích cực về hợp tác với Bắc Kinh trong lĩnh vực y tế toàn cầu và cơ sở hạ tầng.

Chin-Hao Huang, phó giáo sư về chính sách đối ngoại của Trung Quốc tại Đại học Yale-NUS, Singapore, cho rằng "cạnh tranh lành mạnh" là điều tốt đối với cộng đồng quốc tế và cả Bắc Kinh lẫn Washington đều cần phải điều chỉnh lại để đáp ứng những thách thức toàn cầu.

Theo ông, kết quả mà hội nghị thượng đỉnh đạt được phản ánh rõ nét nỗ lực của Mỹ trong việc thúc đẩy G7 thể hiện lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc. Nó đồng thời cho thấy những khó khăn ngày càng tăng của Bắc Kinh trước áp lực quốc tế trong những vấn đề như Tân Cương, Hong Kong hay Đài Loan.

"Những vấn đề Trung Quốc coi là công việc nội bộ thực tế rất khó tránh tác động từ quốc tế", Huang đánh giá. "Khi bạn trở nên có ảnh hưởng hơn trên trường quốc tế, đây không còn là vấn đề của riêng Trung Quốc nữa mà là những vấn đề được toàn cầu quan tâm".

• Mỹ thách thức ngoại giao vaccine của Trung Quốc
• Mỹ mài sắc vũ khí thương mại với Trung Quốc
• Trung Quốc đau đầu với bài toán tái mở cửa giữa Covid-19

Vũ Hoàng (Theo SCMP)

Trung Quốc, nơi ghi nhận các ca Covid-19 đầu tiên, có dân cư đông đúc và mức độ đi lại toàn cầu cao, khiến cho virus có điều kiện để dễ dàng lây lan nhanh chóng. Không chỉ vậy, Trung Quốc còn được cho là thiếu minh bạch về cách nCoV lây lan trong giai đoạn dịch khởi phát.

Khi giả thuyết nCoV rò rỉ từ phòng thí nghiệm ở Vũ Hán nóng trở lại, chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đang phải đối mặt với một số lựa chọn rất khó khăn về cách làm thế nào để theo đuổi nó. Với vị thế của Trung Quốc trên trường quốc tế, việc yêu cầu nước này minh bạch về nguồn gốc Covid-19 là một nhiệm vụ rất khó khăn.

Mỹ hiện chưa khởi động chiến dịch gây áp lực công khai với Trung Quốc về nguồn gốc Covid-19. Các quan chức hàng đầu của chính quyền Biden gần đây liên tục đối mặt với cùng một câu hỏi: Làm thế nào để khiến Trung Quốc, nước rõ ràng miễn cưỡng cung cấp thông tin, chấp nhận hợp tác với các nhà điều tra quốc tế?

Các quan chức chính quyền Biden hiện nghiêng về hướng chìa "củ cà rốt" hơn là "cây gậy". Họ đang cố thuyết phục Bắc Kinh bằng cách nhiều lần nhấn mạnh rằng Trung Quốc cũng có lợi trong việc tìm hiểu sự thật.

Chuyên gia hàng đầu về bệnh truyền nhiễm của chính phủ Mỹ Anthony S. Fauci tuần này nói trên MSNBC rằng "rõ ràng Trung Quốc có lợi ích khi tìm ra nguồn gốc chính xác của virus". Người dẫn chương trình Willie Geist hỏi lại rằng: "Nhưng chẳng phải họ cũng có lợi ích khi che giấu thông tin nếu nCoV thật sự rò rỉ từ phòng thí nghiệm hay sao?"

Fauci đã tránh trả lời câu hỏi này. "Tôi không muốn suy đoán về điều đó, bởi vì mỗi khi tôi nói điều gì đó như vậy, anh biết rồi đấy, người ta sẽ đưa câu nói của tôi ra khỏi ngữ cảnh và nó sẽ được chia sẻ chóng mặt trên Twitter", Fauci nói. "Vì vậy, tôi sẽ để vấn đề đó cho người khác nhận định".

Trong cuộc phỏng vấn được phát sóng cuối tuần trước trên HBO, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cũng bày tỏ quan điểm giống Fauci rằng "Trung Quốc có lợi ích khi xác định được nguồn gốc nCoV".

Tuy nhiên, theo Aaron Blake, nhà bình luận của Washington Post, Trung Quốc có thể muốn tìm ra sự thật, nhưng không nhất thiết phải công khai thông tin đó cho thế giới. "Có nhiều lý do để tin rằng Trung Quốc sẽ phải đối diện những phát hiện bất lợi. Nếu nCoV được xác định là rò rỉ từ phòng thí nghiệm, điều đó không chỉ cho thấy họ đã che đậy nó trong hơn 1,5 năm qua, công chúng cũng sẽ yêu cầu truy cứu trách nhiệm người làm virus thoát ra ngoài", Blake viết.

Ít nhất, Blinken dường như ám chỉ ý rằng Trung Quốc có thể phải chịu trách nhiệm nếu không hợp tác. "Nếu họ muốn trở thành người chơi có trách nhiệm trên trường quốc tế, rõ ràng họ cũng có lợi ích khi làm mọi thứ có thể để cung cấp tất cả thông tin, nhằm đảm bảo rằng chúng ta có thể ngăn chặn đại dịch xảy ra một lần nữa", Ngoại trưởng nói. Tuy nhiên, ông không nói rõ áp lực thật sự Mỹ có thể gây ra để Trung Quốc "chịu trách nhiệm" là gì.

Hồi đầu tuần, thư ký báo chí Nhà Trắng Jen Psaki được hỏi về các bước Mỹ đang thực hiện để gây sức ép với Trung Quốc và bà chỉ trả lời chung chung là "tương tác, chắc chắn là ở cấp cao nhất" với Trung Quốc và Mỹ sẽ làm việc với WHO cùng các đối tác quốc tế để "gây áp lực". Bà nói thêm rằng "chúng tôi sẽ không ngồi yên chấp nhận việc họ nói rằng họ sẽ tham gia".

"Bình luận này tương đồng với phát ngôn của Blinken, nhưng việc cho rằng Trung Quốc đang cảm thấy và nên cảm thấy áp lực để làm điều đúng đắn là một sự đảm bảo mơ hồ. Chúng ta vẫn chưa biết chính xác áp lực đó là gì", Blake bình luận.

"Tuy nhiên, cũng có thể có những điều đang xảy ra đằng sau hậu trường mà chúng ta không biết. Ngoại giao thường được tiến hành tốt nhất sau những cánh cửa đóng kín", Blake nhận xét thêm. "Nhưng chúng ta đã thực hiện ngoại giao kiểu đó suốt 1,5 năm qua mà Trung Quốc vẫn tiếp tục không cởi mở với cộng đồng quốc tế".

Bắc Kinh được cho là đã hạn chế đáng kể phạm vi cuộc điều tra của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ở Vũ Hán hồi đầu năm. Nhóm chuyên gia quốc tế bị từ chối tiếp cận những thông tin và nhân sự quan trọng tại Viện Virus học Vũ Hán (WIV). Do không có bằng chứng phủ định giả thuyết, họ kết luận việc rò rỉ virus từ WIV "cực kỳ khó xảy ra".

Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus, người thường bị cáo buộc thiên vị Trung Quốc, sau đó cho rằng kết quả nghiên cứu "không đủ bao quát" và nói rằng vẫn cần điều tra thêm khả năng virus thoát ra từ phòng thí nghiệm.

Cuối tháng trước, các quan chức Mỹ tại Đại Hội đồng Y tế Thế giới (WHA), cơ quan ra quyết định của WHO, đã kêu gọi tổ chức một cuộc điều tra quốc tế mới về nguồn gốc virus. Tuy nhiên, giới chức Trung Quốc cho rằng họ đã hoàn thành "phần việc" của mình trong cuộc điều tra của WHO và nỗ lực tìm hiểu nguồn gốc virus giờ đây nên tập trung vào nơi khác, ám chỉ giả thuyết được Bắc Kinh đưa ra là nCoV được "nhập khẩu" vào Trung Quốc, có thể qua thực phẩm đông lạnh.

"Có lẽ sự trỗi dậy của giả thuyết nCoV rò rỉ từ phòng thí nghiệm và chính sách ngoại giao kín đáo và tinh tế hơn sẽ khiến Trung Quốc thay đổi", Blake nói. "Nhưng có rất nhiều lý do để hoài nghi về điều đó".

• Bóng ma nguồn gốc Covid-19 tiếp tục ám ảnh Trung Quốc
• Trung Quốc mất ưu thế trên bàn cờ chiến lược Covid-19
• Tranh cãi nguồn gốc Covid-19 khoét sâu căng thẳng Mỹ - Trung
• Những nghi ngờ bao trùm phòng thí nghiệm Vũ Hán

Trung Quốc, nơi ghi nhận các ca Covid-19 đầu tiên, có dân cư đông đúc và mức độ đi lại toàn cầu cao, khiến cho virus có điều kiện để dễ dàng lây lan nhanh chóng. Không chỉ vậy, Trung Quốc còn được cho là thiếu minh bạch về cách nCoV lây lan trong giai đoạn dịch khởi phát.

Khi giả thuyết nCoV rò rỉ từ phòng thí nghiệm ở Vũ Hán nóng trở lại, chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đang phải đối mặt với một số lựa chọn rất khó khăn về cách làm thế nào để theo đuổi nó. Với vị thế của Trung Quốc trên trường quốc tế, việc yêu cầu nước này minh bạch về nguồn gốc Covid-19 là một nhiệm vụ rất khó khăn.

Mỹ hiện chưa khởi động chiến dịch gây áp lực công khai với Trung Quốc về nguồn gốc Covid-19. Các quan chức hàng đầu của chính quyền Biden gần đây liên tục đối mặt với cùng một câu hỏi: Làm thế nào để khiến Trung Quốc, nước rõ ràng miễn cưỡng cung cấp thông tin, chấp nhận hợp tác với các nhà điều tra quốc tế?

Các quan chức chính quyền Biden hiện nghiêng về hướng chìa "củ cà rốt" hơn là "cây gậy". Họ đang cố thuyết phục Bắc Kinh bằng cách nhiều lần nhấn mạnh rằng Trung Quốc cũng có lợi trong việc tìm hiểu sự thật.

Chuyên gia hàng đầu về bệnh truyền nhiễm của chính phủ Mỹ Anthony S. Fauci tuần này nói trên MSNBC rằng "rõ ràng Trung Quốc có lợi ích khi tìm ra nguồn gốc chính xác của virus". Người dẫn chương trình Willie Geist hỏi lại rằng: "Nhưng chẳng phải họ cũng có lợi ích khi che giấu thông tin nếu nCoV thật sự rò rỉ từ phòng thí nghiệm hay sao?"

Fauci đã tránh trả lời câu hỏi này. "Tôi không muốn suy đoán về điều đó, bởi vì mỗi khi tôi nói điều gì đó như vậy, anh biết rồi đấy, người ta sẽ đưa câu nói của tôi ra khỏi ngữ cảnh và nó sẽ được chia sẻ chóng mặt trên Twitter", Fauci nói. "Vì vậy, tôi sẽ để vấn đề đó cho người khác nhận định".

Trong cuộc phỏng vấn được phát sóng cuối tuần trước trên HBO, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cũng bày tỏ quan điểm giống Fauci rằng "Trung Quốc có lợi ích khi xác định được nguồn gốc nCoV".

Tuy nhiên, theo Aaron Blake, nhà bình luận của Washington Post, Trung Quốc có thể muốn tìm ra sự thật, nhưng không nhất thiết phải công khai thông tin đó cho thế giới. "Có nhiều lý do để tin rằng Trung Quốc sẽ phải đối diện những phát hiện bất lợi. Nếu nCoV được xác định là rò rỉ từ phòng thí nghiệm, điều đó không chỉ cho thấy họ đã che đậy nó trong hơn 1,5 năm qua, công chúng cũng sẽ yêu cầu truy cứu trách nhiệm người làm virus thoát ra ngoài", Blake viết.

Ít nhất, Blinken dường như ám chỉ ý rằng Trung Quốc có thể phải chịu trách nhiệm nếu không hợp tác. "Nếu họ muốn trở thành người chơi có trách nhiệm trên trường quốc tế, rõ ràng họ cũng có lợi ích khi làm mọi thứ có thể để cung cấp tất cả thông tin, nhằm đảm bảo rằng chúng ta có thể ngăn chặn đại dịch xảy ra một lần nữa", Ngoại trưởng nói. Tuy nhiên, ông không nói rõ áp lực thật sự Mỹ có thể gây ra để Trung Quốc "chịu trách nhiệm" là gì.

Hồi đầu tuần, thư ký báo chí Nhà Trắng Jen Psaki được hỏi về các bước Mỹ đang thực hiện để gây sức ép với Trung Quốc và bà chỉ trả lời chung chung là "tương tác, chắc chắn là ở cấp cao nhất" với Trung Quốc và Mỹ sẽ làm việc với WHO cùng các đối tác quốc tế để "gây áp lực". Bà nói thêm rằng "chúng tôi sẽ không ngồi yên chấp nhận việc họ nói rằng họ sẽ tham gia".

"Bình luận này tương đồng với phát ngôn của Blinken, nhưng việc cho rằng Trung Quốc đang cảm thấy và nên cảm thấy áp lực để làm điều đúng đắn là một sự đảm bảo mơ hồ. Chúng ta vẫn chưa biết chính xác áp lực đó là gì", Blake bình luận.

"Tuy nhiên, cũng có thể có những điều đang xảy ra đằng sau hậu trường mà chúng ta không biết. Ngoại giao thường được tiến hành tốt nhất sau những cánh cửa đóng kín", Blake nhận xét thêm. "Nhưng chúng ta đã thực hiện ngoại giao kiểu đó suốt 1,5 năm qua mà Trung Quốc vẫn tiếp tục không cởi mở với cộng đồng quốc tế".

Bắc Kinh được cho là đã hạn chế đáng kể phạm vi cuộc điều tra của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ở Vũ Hán hồi đầu năm. Nhóm chuyên gia quốc tế bị từ chối tiếp cận những thông tin và nhân sự quan trọng tại Viện Virus học Vũ Hán (WIV). Do không có bằng chứng phủ định giả thuyết, họ kết luận việc rò rỉ virus từ WIV "cực kỳ khó xảy ra".

Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus, người thường bị cáo buộc thiên vị Trung Quốc, sau đó cho rằng kết quả nghiên cứu "không đủ bao quát" và nói rằng vẫn cần điều tra thêm khả năng virus thoát ra từ phòng thí nghiệm.

Cuối tháng trước, các quan chức Mỹ tại Đại Hội đồng Y tế Thế giới (WHA), cơ quan ra quyết định của WHO, đã kêu gọi tổ chức một cuộc điều tra quốc tế mới về nguồn gốc virus. Tuy nhiên, giới chức Trung Quốc cho rằng họ đã hoàn thành "phần việc" của mình trong cuộc điều tra của WHO và nỗ lực tìm hiểu nguồn gốc virus giờ đây nên tập trung vào nơi khác, ám chỉ giả thuyết được Bắc Kinh đưa ra là nCoV được "nhập khẩu" vào Trung Quốc, có thể qua thực phẩm đông lạnh.

"Có lẽ sự trỗi dậy của giả thuyết nCoV rò rỉ từ phòng thí nghiệm và chính sách ngoại giao kín đáo và tinh tế hơn sẽ khiến Trung Quốc thay đổi", Blake nói. "Nhưng có rất nhiều lý do để hoài nghi về điều đó".

• Bóng ma nguồn gốc Covid-19 tiếp tục ám ảnh Trung Quốc
• Trung Quốc mất ưu thế trên bàn cờ chiến lược Covid-19
• Tranh cãi nguồn gốc Covid-19 khoét sâu căng thẳng Mỹ - Trung
• Những nghi ngờ bao trùm phòng thí nghiệm Vũ Hán