Một bức màn sắt mới mọc lên ở Đông Âu

Trong bài « Một bức màn sắt mới ở Đông Âu », Le Monde nhận định thông điệp của Minsk và Matxcơva rất rõ : Châu Âu không còn là nơi trú ẩn an toàn cho những nhà đối lập lưu vong. Đây là thách thức cho các nền dân chủ phương Tây.

Từ đầu độc, bắt cóc đối lập đến bắn hạ máy bay dân sự

Bầu trời rõ ràng không khoan hòa với Đông Âu. Có hôm, một nhà đối lập hàng đầu với Vladimir Putin quặn người vì đau đớn và rơi vào hôn mê trong một chiếc phi cơ đang bay trên Xibêri. Bị đầu độc bằng Novitchok, ông chỉ sống sót nhờ phi công đã sáng suốt quyết định hạ cánh khẩn cấp xuống Omsk, và đội ngũ y tế nhanh chóng cứu cấp. Được chữa trị tại Đức, Alexei Navalny từ chối tị nạn, và nay đang ngồi tù tại nước Nga quê hương.

Một ngày khác, đến lượt một nhà báo trẻ chọn lựa sống lưu vong, nhưng chế độ Belarus lại truy lùng đến tận bờ biển Địa Trung Hải. Khi chiếc phi cơ Ryanair tuyến Athens-Vilnius bay ngang không phận Belarus hôm Chủ nhật 23/05, Roman Protassevitch rơi vào tình thế khủng hoảng : hai, ba hành khách khả nghi lúc lên tàu, có thể là nhân viên tình báo đã tổ chức đổi hướng bay sang Minsk, được một Mig-29 kèm sát. Hai mươi bốn giờ sau, nhà đối lập với khuôn mặt sưng húp, giọng nói vô hồn, xuất hiện trong video « thú tội » và trở thành tù nhân – cũng như cô bạn gái Sofia Sapega, sinh viên người Nga ở Vilnius bị bắt cùng lượt mà lãnh sự quán Nga không hề có ý kiến.

Bảy năm trước đó, trên bầu trời Ukraina, một máy bay Malaysia Airlines bị một hỏa tiễn địa không Buk của Nga bắn hạ. Tất cả 298 thường dân trên chuyến bay MH17 đi từ Amsterdam đến Kuala Lumpur đều thiệt mạng. Sau cuộc điều tra lâu dài, tỉ mỉ, Hà Lan năm 2018 kết luận hỏa tiễn trên được đưa từ Nga sang đông Ukraina, vùng xung đột với quân ly khai thân Nga, trong cùng ngày. Matxcơva chối cãi trách nhiệm.

Điểm chung của ba sự kiện trên là gì ? Đó là sự đàn áp mọi đối lập chính trị tại khu vực này của châu Âu từ một thập niên qua.

Tại Matxcơva, tổng thống Vladimir Putin muốn duy trì chiếc ghế ở điện Kremlin từ năm 2000 cho đến tận 2036. Xã hội dân sự Nga : hiệp hội, tổ chức phi chính phủ, truyền thông độc lập ngày càng bị siết chặt, với chiếc mũ « yếu tố nước ngoài » hoặc « cực đoan ». « Ngay cả đang ở tù, tôi vẫn phạm thêm nhiều tội » – Navalny mỉa mai khi biết được Viện Kiểm sát vừa cáo buộc ông thêm một số tội danh.

Châu Âu cần chiến lược đối phó như với bức màn sắt cũ

Có thể điện Kremlin không ra lệnh bắn chiếc hỏa tiễn Buk vào MH17, nhưng khi cung cấp loại vũ khí như thế cho quân ly khai Donbass, Nga đã tiếp tay cho thảm kịch này. Có thể điệp vụ chuyển hướng máy bay Ryanair do cơ quan KGB của Minsk vạch ra chứ không phải « công ty mẹ » FSB ở Matxcơva, nhưng phải chăng Alexandre Loukachenko cho rằng có thể làm mọi thứ nhờ được ông anh láng giềng Nga ủng hộ ?

Các chuyên gia cho rằng Loukachenko và Putin không ưa nhau, nhưng có thể nhà độc tài Belarus được gợi hứng từ mô hình Putin. Loukachenko không bóp nghẹt, mà đè bẹp hẳn báo mạng. Tù nhân chính trị có đến hàng trăm tại Belarus, khoảng mấy chục nhà báo bị tống giam. Chẳng hạn gia đình của tù nhân lương tâm Vitold Achourok, án 5 năm vì đi biểu tình, cuối tuần trước được báo tin ông đã chết vì « ngưng tim ».

Một bức màn sắt mới đã được dựng lên ở ngay ngưỡng cửa, mà Liên Hiệp Châu Âu (EU), quá tự hào với sự sụp đổ của bức màn sắt cũ năm 1989, không nhận ra. Nhưng nay châu Âu không còn có thể nhắm mắt làm ngơ. Thông điệp từ vụ « không tặc Nhà nước » Belarus và vô số vụ can thiệp của tình báo Nga trên lãnh thổ EU chứng tỏ châu Âu không còn là nơi lánh nạn an toàn.

Châu Âu có thể làm gì ? Trừng phạt thì đã hẳn, vào tối thứ Hai. Bên cạnh đó cần nhắm cụ thể vào những người đã ra quyết định đàn áp, cũng như tài sản của họ ở Vienna, Luân Đôn, Berlin, Paris có được nhờ tham nhũng ; không để trừng phạt làm ảnh hưởng đến xã hội dân sự. Ăn miếng trả miếng không đủ, nay còn phải nghĩ đến chiến lược lâu dài, như trong thời kỳ bức màn sắt cũ.

Belarus: Bắt đối lập ngay trên không quan trọng hơn việc đất nước bị cô lập   

Le Figaro cũng nhận định tương tự về vụ Belarus cưỡng bức chiếc máy bay dân sự hạ cánh : « Châu Âu có vấn đề lớn ở sườn phía đông ». Tờ báo cho rằng đối với Minsk, nguy cơ bị cô lập không quan trọng bằng việc bắt bằng được nhà báo đối lập Protassevitch.

Theo David Ignatius trên Washington Post, vụ bắt cóc ngay trên không trung này cho thấy quyết tâm của Belarus với các nhà bất đồng chính kiến : họ có thể bị bắt ở bất kỳ nơi nào. Nhà phân tích Mỹ cho rằng phong trào biểu tình « mùa xuân Belarus » có thể quay lại, nhưng chính viễn cảnh ấy đã làm Loukachenko trở nên nguy hiểm hơn, vì ông ta không còn gì để mất. Nhà độc tài tuyên bố đang trong cuộc chiến chống lại « những con gián » đối lập và phương Tây.

Có nhiều điểm chung giữa Minsk và Matxcơva : nỗi sợ một cuộc cách mạng vì tự do của nhân dân, thẳng tay đàn áp đối lập, tuyên truyền thô bỉ chống phương Tây, tung đặc vụ hoạt động khắp châu Âu. Trong vụ Ryanair, sự can dự của Matxcơva vẫn chưa rõ ràng, nhưng báo chí nhà nước Nga công khai ca ngợi « ông em » Belarus đã « ra tay rất đẹp », « kế tục truyền thống tốt đẹp của KGB thời Liên Xô trước đây ».

Azerbaijan: YouTuber tị nạn ở Pháp cũng bị mưu sát

Về một đất nước thuộc Liên Xô cũ là Azerbaijan, Libération có bài điều tra « Đối lập Azerbaijan lưu vong : Bịt miệng xuyên biên giới ». Say men chiến thắng ở Thượng Karabagh, chế độ độc tài của ông Ilham Aliyev ra sức đàn áp tất cả các nhà đối lập tị nạn ở nước ngoài, mà nạn nhân mới nhất là Mahammad Mirzali, YouTuber nổi tiếng 27 tuổi, đã bị mưu sát hai lần tại Nantes (Pháp) trong vòng chưa đầy một năm.

Vụ đầu tiên vào tháng 10/2020, khi thế giới đang chú tâm đến cuộc chiến Azerbaijan-Armenia. Mirzaliđang đi giao hàng để kiếm sống thì một người đàn ông vai u thịt bắp cố mở cửa xe và nổ ba phát súng, anh kịp lăn xuống sàn thoát chết. Hai tháng sau, anh bị bốn người nói tiếng Azerbaijan tấn công bằng dao ngay trung tâm thành phố, hậu quả là những vết thẹo chằng chịt và di chứng trên cơ thể người thanh niên có khuôn mặt hiền lành. Cảnh sát không tìm được các hung thủ, nhưng Mirzali đoan chắc kẻ ra lệnh không ai khác hơn là ông bà chủ Azerbaijan.

Trên kênh YouTube « Made in Azerbaijan » có 268.000 người theo dõi, Mirzali tố cáo nạn tham nhũng và các gia tộc đang thao túng nguồn lợi từ dầu khí. Đó là gia đình Aliyev nắm quyền cha truyền con nối từ khi Liên Xô sụp đổ, và gia đình Pashayev giàu có, xuất thân của đệ nhất phu nhân kiêm phó tổng thống Mehriban Aliyeva. Một số video của anh thu hút đến 2 triệu lượt người xem, trong khi dân số Azerbaijan chỉ có 10 triệu.

Nga, Iran, Syria: Trò hề bầu cử

Không chỉ triệt hạ các khuôn mặt đối lập nổi bật, các chế độ độc tài còn muốn bịt hẳn khả năng các đối thủ giành được chiến thắng tại các phòng phiếu. Le Monde trong bài « Điện Kremlin loại những ứng cử viên không ưa thích ra khỏi cuộc bầu cử », ghi nhận một dự luật mới được thông qua hôm 25/05 nhắm vào tất cả các cuộc bầu cử chứ không chỉ bầu Quốc Hội, vào « tất cả các dạng thức ủng hộ », có hiệu lực hồi tố trong ba năm.

Chẳng hạn một người tweet lại tin của Alexei Navalny cách đây một năm, khi tổ chức của ông chưa bị xếp loại « khủng bố », có thể bị cấm ứng cử hội đồng địa phương ; cũng như hàng ngàn người Nga khác đã công khai bình luận về vụ đầu độc nhà đối lập. Hệ thống bầu cử Nga lâu nay chỉ cho phép các đảng trung thành với chính quyền – cộng sản, dân tộc chủ nghĩa và các đảng nhỏ khác do Kremlin giựt dây – nhưng đã phải vất vả trước chiến lược của đối lập kêu gọi bỏ phiếu cho những ứng cử viên độc lập để đánh bại đảng Nước Nga Thống Nhất của tổng thống.

Tại Trung Đông, Libération cho biết trong số 600 ứng cử viên của cuộc bầu cử tổng thống Iran ngày 18/06, Hội đồng Vệ binh (tức Hội đồng Bảo hiến của Iran) chỉ duyệt cho 7 người được ra tranh cử ! Kể cả phó tổng thống cải cách Eshaq Jahangiri, niềm hy vọng của cánh tả Iran, hay cựu chủ tịch Quốc Hội Ali Larijani vốn là người bảo thủ, cũng bị gạt ra bên lề.

Còn ở Syria, Le Figaro nhận thấy « Assad chắc chắn tái đắc cử trong cuộc bầu cử bị phương Tây coi là vô giá trị ». Ông ta còn công khai thách thức cộng đồng quốc tế khi cùng với vợ đi bỏ phiếu ở ngay Ghouta, thành trì nổi dậy đã bị Damas tái chiếm năm 2018 sau khi thả chất độc hóa học giết hại hàng loạt dân thường vô tội. Hai ứng cử viên khác chỉ để trang trí, Bachar Al Assad nắm chắc trong tay một nhiệm kỳ tổng thống thứ tư kéo dài 7 năm.

Hamas đào hầm, Israel xây tường ngầm

Nhìn sang vùng Trung Đông, Le Monde nhận xét mạng lưới đường hầm do Hamas đào dưới lòng đất dải Gaza là công cụ phòng thủ chính của phe Hồi giáo cực đoan này. Hamas đầu tư rất nhiều tiền bạc cho hệ thống được mệnh danh là « métro Gaza », đặt các cơ sở quân sự chính ở đây trong đó có các trung tâm chỉ huy, đa số quả đạn rốc-kết bắn sang Israel là từ các đường hầm. Hồi năm 2016, nhờ hệ thống này mà Hamas bắt được quân nhân Gilad Shalit. Nhưng đến tháng 3/2021, sau bốn năm xây dựng, quân đội Israel đã hoàn thành bức tường thành nằm sâu dưới lòng đất bao quanh Gaza khiến phe Hồi giáo không còn xâm nhập được.

Quân đội Israel cũng huy động người và phương tiện để xác định vị trí các đường hầm. Tháng 10/2020 tổng tham mưu trưởng quân đội Aviv Kochavi cảnh báo không thể phá hủy được 50 đến 60% mục tiêu địch nếu không cho bộ binh tiến vào Gaza. Khả năng này bị gạt sang một bên, tuy nhiên quân đội Israel hôm 13/05 đã làm cho Hamas tưởng thật khi dàn nhiều xe bọc thép dọc theo biên giới. Chờ cho quân Hamas dồn vào đường hầm trú ẩn, Israel oanh tạc ồ ạt vào « métro » Gaza, nhưng dường như phe Hồi giáo thiệt hại rất ít. Các mặt hàng lưỡng dụng (dùng cho dân sự lẫn quân sự) đưa vào Gaza được Israel kiểm tra kỹ, nhưng từ khi được mở « ngõ Saladin » thông qua Ai Cập năm 2018, giám sát có phần lơi lỏng hơn nên Hamas có thể đưa vào vật liệu như xi-măng để xây dựng đường hầm.

Ba kịch bản về con virus từ Vũ Hán

Les Echos hôm nay 27/05/2021 dành tựa chính cho nỗ lực vực dậy nước Pháp bằng mọi giá với kế hoạch tái thúc đẩy. Về mặt xã hội, Le Monde quan tâm đến một dự luật về người cao tuổi với tham vọng giúp một số lớn người Pháp có thể vui hưởng tuổi già tại nhà qua trợ cấp và những dịch vụ cần thiết.

Về đối ngoại, La Croix chạy tựa « Pháp-Rwanda : Một chuyến đi vì lịch sử ». Hôm nay tổng thống Emmanuel Macron đến thăm đất nước mà vụ diệt chủng năm 1994 đã làm gần 1 triệu người Tutsi bị thiệt mạng.Tương tự, Libération đưa tít « Macron đến Rwanda : Đối diện lịch sử ». Không hối tiếc cũng không chối cãi, nguyên thủ Pháp sáng nay đọc bài diễn văn tại Kigali nhìn nhận vai trò của Paris trong vụ này. Một giai đoạn quan trọng đối với Elysée để vượt qua những tranh cãi về quá khứ, như trường hợp Algérie.

Le Figaro đặt câu hỏi trên trang nhất « Đại dịch Covid đã ở lại phía sau ? ». Chiến dịch tiêm chủng được đẩy mạnh, các chỉ số dịch tễ đã cải thiện, viễn cảnh Pháp ra khỏi khủng hoảng có vẻ chưa bao giờ hiện thực như thế.Tờ báo đưa ra ba kịch bản cho tương lai con virus Sars-CoV-2. Kịch bản đầu tiên lạc quan nhất, là diệt trừ được hẳn con virus corona trên hành tinh chúng ta. Tuy nhiên những thành công như vậy rất hiếm hoi trong lịch sử nhân loại.

Đối với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), con virus duy nhất bị tiêu diệt là virus đậu mùa, được chính thức tuyên bố năm 1980 sau chiến dịch tiêm chủng quốc tế. Virus bại liệt cũng gần đạt mục tiêu này nhưng vẫn còn xuất hiện ở Afghanistan và Pakistan. Con virus xuất phát từ Vũ Hán có nhiều biến chủng xuất hiện nhanh chóng, khiến hy vọng đạt được miễn dịch toàn cầu chỉ có thể đến từ vac-xin, nhưng tỉ lệ tiêm chủng ở các nước nghèo hiện rất thấp. Ngay cả nếu chủng ngừa được cả thế giới, cũng không diệt trừ hoàn toàn được vì nếu virus tiếp tục truyền qua một con vật trung gian, chúng có thể gây ra đợt dịch mới nơi con người.

Trong hai kịch bản còn lại, tệ hại nhất là vac-xin không chống lại được những biến chủng mới gây ra Covid dạng nặng. Trường hợp này, vac-xin ARN có thể thích ứng nhanh chóng, và như vậy phải chích ngừa hàng năm. Kịch bản cuối cùng như hiện đang quan sát được : vac-xin tỏ ra hiệu quả, tránh được những thể nặng. Tuy nhiên các nhà khoa học vẫn thận trọng, vì kể từ đầu đại dịch đến nay, con virus đến từ Vũ Hán vẫn không ngớt gây ngạc nhiên.

Thụy My

https://www.rfi.fr/vi/%C4%91i%E1%BB%83m-b%C3%A1o/20210527-m%E1%BB%99t-b%E1%BB%A9c-m%C3%A0n-s%E1%BA%AFt-m%E1%BB%9Bi-m%E1%BB%8Dc-l%C3%AAn-%E1%BB%9F-%C4%91%C3%B4ng-%C3%A2u 

Covid-19 tại Ấn Độ và “vẻ ngoài dối lừa” của Trung Quốc

11/05/2021 – Khủng hoảng Covid-19 tại Ấn Độ có mang lại cho Bắc Kinh « niềm vui » hay không, bởi Ấn Độ vừa là láng giềng lớn, vừa là đối thủ của Trung Quốc ? Trong bài viết « Đối phó với Covid-19, Bắc Kinh tỏ lòng ủng hộ New Delhi, nhưng sự cảnh giác vẫn còn đó », Le Monde nhấn mạnh mặc dù ngày càng có nhiều cử chỉ « tương thân tương ái », nhưng Bắc Kinh cũng không ngần ngại tận dụng cuộc khủng hoảng để quảng bá cho mô hình phát triển Trung Quốc.

Chủ tịch Tập Cận Bình đã gửi điện chia buồn tới thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vào ngày 30/04, cho biết sẵn sàng tăng cường hợp tác với Ấn Độ và hỗ trợ New Delhi. Theo hải quan Trung Quốc, vào cuối tháng 4, Bắc Kinh đã giao hơn 5.000 máy trợ thở, hơn 21.500 máy tạo ô-xy, hơn 21 triệu khẩu trang và gần 4 tấn thuốc cho Ấn Độ. Hôm 09/05, tàu chở hàng đầu tiên của Hội Chữ Thập Đỏ Trung Quốc đã đến Ấn Độ. Đại sứ Trung Quốc tại New Delhi đã kể rất nhiều chuyện về tình đoàn kết với Ấn Độ, mà ông gọi là « láng giềng và đối tác » của Trung Quốc.

Nhưng thông tín viên Le Monde nhận định đó chỉ là « vẻ bề ngoài lừa dối », không có gì cho thấy cuộc khủng hoảng này có thể giúp xây dựng mối quan hệ bền vững giữa hai đối thủ. Vào ngày 30/04, ngoại trưởng Ấn Độ đã phàn nàn với đồng nhiệm Trung Quốc rằng các công ty Ấn Độ đặt hàng Trung Quốc đang gặp vấn đề về hậu cần. Trên thực tế, lấy lý lo dịch tễ, các công ty vận tải hàng hóa của Trung Quốc đã ngừng chuyển hàng sang Ấn Độ từ tháng Tư.

Covid-19 cũng không ngăn cản New Delhi công bố, vào hôm 04/05, danh sách các công ty viễn thông nước ngoài được phép thử nghiệm 5G ở Ấn Độ, bao gồm một số nhà cung cấp nước ngoài (Vodafone, Ericsson, Nokia, Samsung), nhưng lại không có công ty nào của Trung Quốc. Còn Bắc Kinh trong cùng ngày lưu ý bộ Quốc Phòng Ấn Độ thông báo vị tướng Naravane, tướng lĩnh cấp cao nhất của nước này, đã đi thị sát dãy Himalaya. Thông điệp New Delhi gửi tới Bắc Kinh rất rõ ràng: Dịch bệnh không gây hại tới khả năng phòng thủ của Ấn Độ.

Trong khi đó, Bắc Kinh cũng coi việc công bố vào ngày 07/05 mối quan hệ đối tác kinh tế tăng cường giữa Ấn Độ và Liên Hiệp Châu Âu là một sáng kiến của New Delhi để ​​chống Trung Quốc. Ngay tại Trung Quốc, hôm 01/05, một tài khoản chính thức của đảng Cộng Sản Trung Quốc trên mạng Weibo (Twitter của Trung Quốc) đăng tải hai bức ảnh: một về vụ phóng tên lửa Trung Quốc vào không gian ngày 29/04, một về vụ hỏa táng thi thể ở Ấn Độ và đều dùng chữ « phóng lửa». Bị chính nhiều cư dân mạng Trung Quốc chỉ trích, bài đăng nói trên đã bị gỡ bỏ sau vài giờ.

Quyết định hồi tháng Tư của New Delhi về việc ngừng xuất khẩu vac-xin sản xuất trong nước cũng là cơ hội cho Bắc Kinh bởi Ấn Độ là nhà xuất khẩu vac-xin lớn thứ ba thế giới, sau Liên Hiệp Châu Âu và Trung Quốc. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã nói với các đồng nhiệm Đông Nam Á hồi cuối tháng Tư là Trung Quốc có thể tiếp quản việc xuất khẩu vac-xin mà Ấn Độ đã tạm ngưng. Trong bối cảnh đó, mặc dù có tranh chấp với Bắc Kinh, Indonesia và Philippines đành hướng sang vac-xin Trung Quốc. Theo hãng tin Bloomberg, Trung Quốc đã xuất khẩu 240 triệu liều vac-xin và cam kết sẽ cung cấp thêm 500 triệu liều.

Sự hy sinh của giới trẻ Miến Điện

Vẫn về châu Á, La Croix quan tâm đến « Sự hy sinh của giới trẻ Miến Điện ». 100 ngày đã trôi qua kể từ vụ quân đội Miến Điện đảo chính lật đổ chính quyền của nhà lãnh đạo Aung San Suu Kyi, giới trẻ Miến Điện, bất kể giới tính, sắc tộc, ngành nghề, hiện giờ đang can đảm và đầy quyết tâm trên tuyến đầu cuộc đấu tranh đòi dân chủ, chống chế độ quân sự độc tài, bất chấp đã có gần 800 người biểu tình bị quân đội sát hại và hơn 3.000 vụ bắt giữ.

Giới trẻ Miến Điện, vốn dĩ được hưởng hạnh phúc nhờ có tự do, dân chủ từ chục năm nay, nay thấy không thể chấp nhận sống mà thiếu công lý, bị quân đội kiểm soát, trấn áp. Là giới trẻ được toàn cầu hóa, sống vô tư, tràn đầy năng lượng, kết nối với nhau và với thế giới bên ngoài qua các mạng xã hội, điện thoại di động… thanh niên Miến Điện có chiến lược đấu tranh lấy cảm hứng từ phong trào dân chủ Thái Lan, Hồng Kông.

Từng ngây thơ nghĩ rằng châu Âu, Mỹ và Liên Hiệp Quốc sẽ điều quân đến lật đổ tập đoàn quân sự Miến Điện, nay giới trẻ nước này đã hiểu ra rằng họ phải phản kháng dù có phải hy sinh, dù tay không họ cũng phải chống quân đội, những người đã cướp đi tương lai của họ, đẩy họ vào cảnh « không còn gì để mất ».

Covid-19: Bi kịch trên «nóc nhà thế giới» – Nepal

Báo công giáo La Croix cũng quan tâm tình hình dịch Covid-19 tại quốc gia vốn được gọi là « nóc nhà thế giới » : Đất nước Nepal với 28 triệu dân, hệ thống y tế yếu kém, hôm 08/05/2021 ghi nhận tỉ lệ xét nghiệm dương tính lên tới gần 50%. Tương tự như nước láng giềng Ấn Độ, Nepal thiếu giường bệnh và ô-xy cho bệnh nhân Covid-19. Thủ tướng Nepal hồi tuần trước đã phải kêu gọi sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế.

Chính phủ Nepal cũng bị chỉ trích là phản ứng quá chậm trước làn sóng dịch Covid-19 : cuối tháng Tư mới phong tỏa đất nước, từ ngày 05/05 mới đình chỉ nhiều tuyến hàng không, trong khi hàng chục ngàn, hàng trăm ngàn người Nepal làm việc tại Ấn Độ, ổ dịch thế giới trong những ngày qua, và thường qua lại biên giới mở dài tới 1850 km.

Bi kịch của Nepal phần nhiều bắt nguồn từ việc đất nước nghèo khó này phụ thuộc nhiều vào láng giềng Ấn Độ, mà Ấn Độ thì cũng lâm khủng hoảng nghiêm trọng, không thể giúp được nhiều cho quốc gia nhỏ bé kề bên. Một bác sĩ ở bệnh viện Bir, Nepal, dự báo với đặc phái viên La Croix tại Katmandou là tình hình chắc chắn còn xấu đi. Tuy nhiên, La Croix nhận định đất nước nhỏ bé nằm lọt thỏm giữa hai quốc gia khổng lồ Ấn Độ và Trung Quốc vẫn có thể hưởng lợi từ cuộc chiến ảnh hưởng của hai láng giềng khổng lồ.

«Covid lâu dài» – gánh nặng cho sức khỏe con người

Cũng liên quan đến virus corona, trong mục khoa học, báo Le Figaro nói về hiện tượng « Covid lâu dài ». Theo một nghiên cứu trên 1137 bệnh nhân và mới được công bố hôm qua, 6 tháng sau khi nhiễm virus, 60% người nhiễm Covid-19 phải điều trị trong bệnh viện vẫn còn ít nhất một triệu chứng. 25% vẫn còn 3 triệu chứng, chủ yếu là mệt mỏi, khó thở, đau cơ và khớp ; 1/3 số bệnh nhân có việc làm trước khi nhiễm Covid-19 không đủ sức khỏe làm việc trở lại.

Nghiên cứu cũng cho thấy phụ nữ bị nhiễm Covid-19 nặng ngay từ đầu thường có nhiều nguy cơ bị « Covid lâu dài ». Le Figaro kết luận virus corona tác động lâu dài đến nhiều cơ quan và hệ chức năng như hô hấp, thần kinh, tim mạch, tiêu hóa, chuyển hóa, tâm lý… của người bệnh và sẽ là gánh nặng lâu dài đối với sức khỏe người dân trên toàn thế giới.

Pháp: Con đường tìm lại khả năng cạnh tranh

Liên quan đến nước Pháp, Le Monde quan tâm đến giải pháp tìm lại khả năng cạnh tranh cho nền sản xuất Pháp, bởi trong năm 2020, thị phần của Pháp trong khu vực đồng tiền chung châu Âu chiếm 13,5% tổng doanh số bán hàng, so với tỉ lệ 18% vào năm 2000. Trong bài viết « Đi tìm tính cạnh tranh đã mất », nhà báo Béatrice Madeline nhận định đằng sau đó là cả một câu chuyện dài về xu hướng phi công nghiệp hóa, chuyển dịch sản xuất công nghiệp từ Pháp ra nước ngoài, điển hình nhất là sự biến mất của các nhà máy sản xuất xe hơi và « sự bốc hơi » của hàng trăm ngàn việc làm.

Trong năm 2020, chỉ tính riêng trên thị trường châu Âu, thị phần của các sản phẩm Pháp đã giảm một điểm. Theo Viện COE-Rexecode, cơ quan công bố những số liệu nói trên vào tháng 03/2021, tất nhiên đó là do sự sụt giảm giao thương quốc tế do tác động nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng Covid-19 đến một số lĩnh vực xuất khẩu truyền thống, chẳng hạn như  công nghiệp hàng không. Nhưng lý do không chỉ có vậy, bởi sự sụt giảm thị phần xuất khẩu xảy ra với mọi loại sản phẩm Pháp, một điều không xảy ra ở các nước láng giềng.

Tất nhiên, Pháp sẽ phải tiếp tục nỗ lực giảm thuế. Thuế sản xuất, đóng góp 3,2% cho GDP, đã giảm xuống 2,8%, nhưng vẫn cao hơn mức trung bình 1,6% ở khu vực đồng euro, trong khi tỉ lệ này ở Đức chỉ là 0,4%. Tuy nhiên, ông Xavier Ragot, chủ tịch Đài quan sát kinh tế Pháp (OFCE), nhắc lại để cải thiện khả năng cạnh tranh, cần cải thiện toàn bộ môi trường kinh doanh : đào tạo, tính hấp dẫn của lãnh thổ, sự ổn định về hành chính,  chính sách công nghiệp … chứ không chỉ cần tập trung vào giảm thuế sản xuất.

Còn Patrick Artus, kinh tế gia trưởng tại ngân hàng Natixis, lưu ý điều đầu tiên cần làm là cải thiện năng lực của người lao động, bởi Pháp đang thiếu rất nhiều nhân lực tay nghề cao và kỹ sư, các chủ doanh nghiệp Pháp gặp khó khăn trong tuyển dụng. Chất lượng đào tạo đặc biệt cần phải được coi là trọng tâm bởi có ảnh hưởng trực tiếp tới một lĩnh vực khác : phát minh, nghiên cứu và phát triển, cũng như bằng sáng chế, những chìa khóa mang lại khả năng cạnh tranh ngoại hạng. Về vấn đề này, Pháp sẽ còn phải thay đổi mạnh. Chủ tịch Đài quan sát kinh tế Pháp (OFCE) nêu ví dụ một số công ty điện tử Hàn Quốc, đã chi gần 100 tỉ euro cho nghiên cứu trong 10 năm, nhiều tương đương với ngân sách kế hoạch tái thiết của Pháp.

Tập đoàn Pháp – nhà vô địch châu Âu về dịch chuyển sản xuất ra ngoài lãnh thổ

Quy mô doanh nghiệp cũng là một điều đáng lưu ý. Le Monde trích dẫn chuyên gia Denis Payre, theo đó bên cạnh những công ty lớn, rất mạnh, những doanh nghiệp vừa và nhỏ của Pháp lại khá yếu và Pháp thiếu nhiều doanh nghiệp quy mô tầm trung. Số lượng các công ty công nghiệp quy mô tầm trung của Pháp đã giảm 40% từ năm 2000 đến năm 2016, trong khi con số này ở Đức đã tăng 2%. Hiện giờ, tại Pháp chỉ có khoảng 200 công ty công nghiệp có trên 5.000 nhân viên.

Việc các công ty của Pháp là « nhà vô địch châu Âu » về dịch chuyển sản xuất ra ngoài lãnh thổ, thực hiện phần lớn hoạt động và đạt lợi nhuận bên ngoài nước Pháp, đã góp phần tăng đầu tư trực tiếp ra nước ngoài thay vì đầu tư trong nước và xuất khẩu. Những điều đó phần lớn có thể giải thích cho thâm hụt thương mại của Pháp. Hiện tượng này chủ yếu xuất phát từ năng lực cạnh tranh thấp của Pháp, và càng làm tăng sự yếu kém đó, tạo ra một vòng luẩn quẩn. Kinh tế gia của France Stratégie, Vincent Aussilloux giải thích cứ có 100 lao động trong nước thì các tập đoàn công nghiệp của Pháp sử dụng tới 62 lao động ở nước ngoài, con số này ở Đức chỉ là 38.

Mạng lưới sản xuất rất cần các công ty có quy mô bậc trung (ETI) đủ mạnh để tạo hiệu ứng lan tỏa trong các vùng lãnh thổ, tạo nền kinh tế theo quy mô cần thiết để giảm chi phí sản xuất, từ đó tăng khả năng cạnh tranh. Philippe Martin, chủ tịch Hội đồng Phân tích Kinh tế, cho biết : « Phát triển các công ty quy mô bậc trung sẽ là một chiến lược hiệu quả, bởi vì các công ty này có khả năng sáng chế cao hơn các tập đoàn lớn, còn các công ty khởi nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ có khả năng sáng chế lại thường bị các công ty đa quốc gia hoặc doanh nghiệp nước ngoài mua lại ». Ông Pierre-André Buigues, giáo sư của trường Toulouse Business School, lưu ý kể từ năm 2017, đã có khoảng 500 công ty khởi nghiệp của Pháp thuộc chương trình French Tech đã bị các công ty khổng lồ của Silicon Valley, Hoa Kỳ, mua lại.

Tuy nhiên, theo Le Monde, Pháp vẫn giữ được khả năng cạnh tranh trong một số lĩnh vực đặc biệt như chế tạo máy bay, công nghiệp hàng cao cấp. Pháp có nhiều thế mạnh về dược phẩm, công nghệ sinh học, hóa học xanh (hóa học bền vững)… Việc chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn cũng đầy hứa hẹn, với việc chính quyền mong muốn phát triển các ngành chế tạo pin điện, điện hydrogène.

Le Monde lạc quan cho rằng nươc Pháp cũng có thể có một vị trí trên thị trường thế giới về phát triển các công nghệ mới như máy tính lượng tử, trí thông minh nhân tạo, an ninh mạng và công nghiệp kết nối, với điều kiện đáp ứng được các điều kiện đã nêu về trình độ, chất lượng nhân công, sự hấp dẫn về lãnh thổ… Nói cách khác, nước Pháp cần có « một Nhà nước có chiến lược » và cần tận dụng cuộc khủng hoảng Covid-19 để khẩn trương tái xây dựng một chính sách công nghiệp hiện đại.

Chuyển đổi năng lượng: Cơ quan năng lượng quốc tế khuyến cáo các nước dự trữ kim loại

Trong lĩnh vực kinh tế, báo Les Echos cho biết Cơ quan Năng lượng Quốc tế lưu ý xu hướng chuyển đổi sang kinh tế không carbon sẽ đi kèm với sự bùng nổ nhu cầu về kim loại. Sự tập trung kim loại tại một vài quốc gia làm tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung hoặc gây biến động giá cả.

Theo báo cáo mới của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, việc sản xuất tuabin phong điện, tấm pin năng lượng mặt trời hoặc pin điện xe hơi cần rất nhiều kim loại. Nhu cầu lithium từ nay tới năm 2040 sẽ tăng 42 lần, graphite (25), cobalt (21) và nickel (19).Theo ước tính, nhu cầu khoáng sản của ngành năng lượng toàn cầu có thể tăng gấp 4 lần nếu thế giới tuân thủ các cam kết của Thỏa thuận Khí hậu Paris.

Rủi ro càng nhiều bởi những nguyên vật liệu nói trên chỉ tập trung ở một số ít quốc gia. Ba quốc gia khai thác 50% lượng đồng của thế giới là Chilê, Peru và Trung Quốc. 60% cobalt đến từ Congo. Còn Trung Quốc khai thác 60% đất hiếm trên thế giới và kiểm soát hơn 80% quá trình tinh lọc.

Thùy Dương

https://www.rfi.fr/vi/%C4%91i%E1%BB%83m-b%C3%A1o/20210511-diem-bao-phap-20210511