Trong nháy mắt, đám cưới bỗng biến thành ngày đoàn tụ của mẹ và con gái. Đôi khi ngoài đời thật có những câu chuyện còn "drama" hơn cả trong những bộ phim truyền hình mà chúng ta từng được chứng kiến trên màn ảnh.
Dường như không một ai nhìn ra nỗi đau đớn, tủi nhục mà Rehtaeh đang phải chịu đựng. Nó như "con ma" đang gào rú, hò hét trước một cô bé đang co rúm người vì sợ hãi.
Những thông tin liên quan đến vụ việc nữ du học sinh Việt bị 4 thanh niên xâm hại tình dục tập thể tại Hàn Quốc vẫn đang tiếp tục là chủ đề bàn tán của cư dân mạng.
Tháng 11-2019, tờ báo Áo, Oesterreich, đã công bố một tài liệu nội bộ về Club de Berne (CdB) và từ đây đã tạo nên vụ rò rỉ lớn nhất trong lịch sử của tổ chức tình báo tuyệt mật và đáng lo ngại này.
Tối 3/4, Ai Cập đã tổ chức lễ rước xác ướp hoàng gia hoành tráng, sự kiện văn hóa quan trọng thu hút sự quan tâm của hàng triệu người dân Ai Cập và trên toàn thế giới, được tường thuật trực tiếp trên nhiều kênh truyền hình Ai Cập và quốc tế.
Cơ quan quản lý kênh đào Suez (SCA) cho biết con tàu cuối cùng trong số 400 tàu mắc kẹt tại kênh đào Suez của Ai Cập hiện đã đi qua tuyến đường thủy này. Mức bồi thường trong vụ tàu Ever Given bị mắc kẹt ước tính cao nhất từ trước tới nay.
Trước khi về làm dâu hoàng gia, Meghan Markle đã nung nấu ý định sẽ lên tiếng kể hết về gia đình nhà chồng cũng như câu chuyện tình yêu của mình cho cả thế giới biết.
Đối với nữ sinh viên xinh đẹp, vài tiếng đồng hồ trôi qua dài đằng đẵng như hàng chục thế kỷ khi cô phải chịu nỗi đau đớn giày vò cả về thể xác lẫn tinh thần, tiếng kêu ai oán không ai thấu.
Các cơ quan truyền thông Trung Quốc thông báo, sau khi phát hiện "bản đồ Trung Quốc có vấn đề" họ đã yêu cầu H&M sửa ngay, tuy nhiên có liên quan tới đường lưỡi bò phi pháp hay không thì chưa rõ.
Các thành viên Ủy Ban Người Mỹ gốc Hàn ở Atlanta kêu gọi chấm dứt nạn thù ghét chống người Châu Á sau vụ thảm sát ở Atlanta, Georgia, 18 tháng Ba.
Đinh Yên Thảo
Hàng năm, ước tính có khoảng 200 ngàn nạn nhân của những tấn công đến từ định kiến và lòng thù hận (hate crime) trên khắp nước Mỹ. Đây là những biểu hiện tội ác từ định kiến, đã gây sợ hãi trong sinh hoạt cộng đồng và làm xáo trộn cấu trúc xã hội. Các báo cáo cho biết những cuộc tấn công tinh thần đến thể chất nhắm vào người Á Châu đã gia tăng trong thời gian vừa qua, chúng ta thử cùng tìm hiểu về hiện tượng này trên góc nhìn xã hội ra sao.
"Hate crime" tức tội ác mang tính thù hận hay các hành vi bạo lực đến từ định kiến là những cuộc tấn công vào cá nhân hay tài sản nạn nhân, được kích động bởi các yếu tố như chủng tộc, tôn giáo, sắc tộc, giới tính... Tại Mỹ, những tội ác này có thể xảy ra với bất cứ sắc dân nào, không chỉ xảy ra riêng với các cộng đồng thiểu số. Tuy nhiên vì là thiểu số nên họ dễ là mục tiêu của những kẻ phạm tội vì có xu hướng im lặng, cam chịu và ít báo cáo hơn.
Các tội ác này có thể từ những lời nói kỳ thị, xúc phạm cho đến các cuộc tấn công thể chất và nguy hiểm hơn, là các vụ sát hại nạn nhân. Theo National Institute of Justice, định kiến về chủng tộc là yếu tố dẫn đến phần lớn các tội ác gây ra bởi thù hận, chiếm đến khoảng 60% các vụ xảy ra. Tuy nhiên các yếu tố khác liên quan đến tâm lý của những kẻ phạm tội cũng là điều được các nhà xã hội học nghiên cứu và tìm hiểu.
Theo nghiên cứu của tổ chức chuyên về nhân quyền và các vấn đề pháp lý liên quan đến đại chúng Southern Poverty Law Center thì có bốn động lực dẫn đến các tội ác này theo sau:
-Tìm kiếm cảm giác mạnh (thrill-seeking): Cảm giác muốn thực hiện một điều dữ dội, khác thường chiếm đến 66% tội ác thù hận. Những người phạm tội chỉ đơn giản là ra tay khi bị kích động vì 90% vụ việc là các thủ phạm không biết nạn nhân của họ trước kia.
-Tâm lý phòng thủ (defensive): 25% vụ tội ác này được thực hiện bởi những thủ phạm cảm thấy có sự đe dọa, đụng chạm quyền lợi cá nhân hay cộng đồng của họ.
-Sự trả thù (retaliatory): khoảng 8% tội ác này là nhằm để trả thù hành động của một cá nhân thuộc cộng đồng nào đó đã phạm tội hay gây ra tội ác gì đó.
-Thực hiện sứ mạng (mission): Một tỉ lệ rất nhỏ, chỉ khoảng 1% các vụ là do những kẻ nghĩ rằng họ đang mang sứ mạng muốn tấn công vào kẻ khác.
Có lẽ cũng cần nhận biết sự khác biệt giữa các tội ác hình sự chung cùng những tội khủng bố so với tội ác bởi định kiến như thế nào. Tội hình sự là các tội phạm xảy ra không mang định kiến riêng biệt và xảy ra với bất cứ ai, ví dụ những vụ trộm cướp, sát nhân, ẩu đả thông thường. Các vụ khủng bố thì mang động cơ chính trị, nhắm vào đại chúng hay các công sở công quyền. Còn tội ác thù hận thì phức tạp hơn vì đến từ tâm lý, định kiến, xuất phát từ suy nghĩ sai lệch.
Tội ác bởi lòng thù hận nhắm vào người Á Châu có thể đã tồn tại đó đây trước đây tuy nhiên không trở nên một điều xảy ra khá nhiều như hiện nay. Các tường trình và số liệu về các vụ tấn công, xúc phạm người gốc Á Châu tại Mỹ trong thời gian qua nhắm vào cộng đồng gốc Á được cơ quan công lực lẫn các tổ chức xã hội báo cáo đã thật sự gia tăng gấp nhiều lần. Các thủ phạm không riêng là những người Mỹ trắng, mà cũng có thể do các sắc dân khác đã nghĩ hay cảm thấy rằng người Hoa hay Châu Á nói chung là thủ phạm đã mang đến dịch bịnh Covid cùng hiện trạng khó khăn hiện nay.
Đây là điều từng xảy ra trong quá khứ với các cộng đồng sắc tộc khác. Như làn sóng bài Nhật sau vụ tấn công Trân Châu Cảng, vào cộng đồng Hồi Giáo sau vụ 911 hay vào các cộng đồng người Hoa, Đại Hàn, Do Thái ... sau một số vụ khác.
Mặt khác, tính chất và sự đa dạng của cộng đồng Á Châu khá phức tạp đã tạo cho những sắc dân khác cái nhìn lẫn lộn. Được xem là nhóm "thiểu số khuôn mẫu" (model minority), sự thành công về tài chính và học vấn của cộng đồng vừa tạo ra sự nể phục nhưng cũng ít nhiều tạo ra một cảm giác ngấm ngầm ganh tị, ghét bỏ ở một số người. Đồng thời, trong khi có không ít người gốc Á thành công trong nhiều lãnh vực thì trên thực tế, nhiều người thuộc các cộng đồng bản xứ lại chỉ tiếp xúc với những người gốc Á làm các công việc dịch vụ và phục vụ trong nhà hàng, dịch vụ thẩm mỹ, tiệm nails, tiểu thương, nhân công kém tiếng Anh, không hiểu nhiều về văn hóa của xã hội đã tạo cho họ một cảm giác vừa kỳ thị lẫn xem thường.
Nhìn nhận thế nào thì các cuộc tấn công ngẫu nhiên vào những người gốc Á, đặc biệt đến người cao niên và phụ nữ được ghi nhận cho thấy một tình trạng đáng lo ngại. Từ những cuộc tấn công vào những người Thái, Hoa và một vị HO cao niên gốc Việt tại San Francisco trong tuần qua chỉ là vài sự việc có thể kể ra. Nhưng đáng lo hơn là vụ thảm sát tại các tiệm mát-xa tại Atlanta mà nạn nhân bị hạ thủ phần lớn là các phụ nữ gốc Á. Cũng cần chú ý là hơn hai phần ba các tội ác này xảy ra trong thời gian qua thì nạn nhân là phụ nữ Á Châu.
Thủ phạm trong vụ thảm sát Atlanta khai rằng anh ta bị những ám ảnh về tình dục nên đã thực hiện tội ác. Điều này cũng là một cách khai bởi khác với tội ác hình sự, tội ác liên quan đến lòng thù hận có thể bị sự trừng phạt nặng nề, thích đáng hơn. Mặc khác nó làm giảm nhẹ mức độ phẫn nộ và hướng sự quan tâm đại chúng sang một hướng khác. Nên những động cơ thật sự sẽ rõ ràng hơn khi có kết luận cuối cùng từ các cơ quan công lực.
Liên bang và hầu hết các tiểu bang đều có những bộ luật riêng cho các tội ác thù hận. Trong vài thập niên vừa qua, quốc hội Hoa Kỳ đã liên tục ra những sắc luật liên quan và bảo vệ các nạn nhân của tội ác lòng thù hận.
Nhưng bất cứ có sự bảo vệ chưa đầy đủ nào từ chính phủ hay xã hội thì chính cộng đồng gốc Á Châu cũng cần nhìn nhận vấn đề và có sự hợp đoàn để lên tiếng, bảo vệ nhau trước các cuộc tấn công vào mình. Sự hiền lành, an phận hay sợ hãi sẽ không tạo ra sự miễn nhiễm trước các tội ác mang tính hệ thống đang nhắm vào mình.
Với riêng cộng đồng gốc Việt, các nhìn nhận xã hội cũng như việc quy kết trách nhiệm có liên quan đến các yếu tố chính trị đã làm cho cộng đồng chưa mấy hưởng ứng việc lên tiếng và tham dự các cuộc tuần hành phản đối tình trạng bạo lực nhắm vào người gốc Á nói chung, ngoài một số ít giới trẻ và một vài tổ chức thường lên tiếng.
Hiện trạng vẫn không thay đổi nếu không được giải quyết, việc xem nhẹ hay mong chờ người khác sẽ giải quyết thay mình không phải là một điều tích cực và là giải pháp. Cộng đồng Việt cần có trách nhiệm và góp phần mình với các cộng đồng Á Châu khác để tiếng nói chung được mạnh mẽ và hữu hiệu hơn.
Có những tấm gương phù thủy khi soi vào người xấu bỗng nhiên hóa thành đẹp và ngược lại. Tuy nhiên tấm gương tốt nhất dành cho người lương thiện và tử tế là tấm gương nói lên sự thật về khuôn mặt người soi nó.
Những tấm gương hôm nay đang hiện diện tại hai quốc gia: Miến Điện và Việt Nam.
Tại Miến, chính quyền quân phiệt đang thảm sát đồng bào mình nhưng khi nhìn vào gương phù thủy bọn cầm súng thấy đây là biện pháp giữ gìn an ninh cho quốc gia phù hợp nhất.
Tại Việt Nam chính quyền hùa theo Trung Quốc, Nga và Ấn Độ hưởng ứng chế độ quân phiệt Miến và phủ nhận tuyên bố chung của Liên Hiệp Quốc. Hà Nội nhìn vào gương phù thủy và tự mãn: Không can thiệp vào nội bộ của nước khác là hành vi đúng đắn. Trong khi đó tấm gương của người tử tế thì lại xác định nhà nước Việt Nam tàn ác không kém chính quyền Miến khi làm ngơ cho những kẻ giết người không gớm tay.
Tại Miến hàng trăm ngàn người dân tiếp tục xuống đường bất kể đối diện với súng đạn và những cái chết thương tâm…tấm gương công chính và tử tế loan truyền trên từng quốc gia trên tế giới. Hình ảnh trung thực và xúc động của những con người ý thức sự tự do và bảo vệ nó bằng máu đã làm thế giới thức tỉnh trước những hành vi phi nhân của bất cứ thể chế tàn bạo nào.
Trong khi đó, tại Việt Nam tấm gương phù thủy được báo chí và truyền thông nhà nước tận lực che giấu câu chuyện Miến Điện vì sợ hãi. Thay vào đó là những tin tức đẹp đẽ và hạnh phúc giả tạo.
Câu chuyện Hoa hậu Han Lay của Miến qua chiếc gương tử tế không thể không làm người bình thường xúc động. Theo bản tin của Washington Post cho biết tại cuộc thi Miss Grand International được tổ chức tại thủ đô Bangkok của Thái Lan vào hôm qua 27 tháng 3, Han Lay, sinh viên Đại học Yangon đã đưa ra nhận xét: “Tôi vô cùng cảm thấy tiếc cho những người đã mất mạng trên đường phố. Mọi công dân trên thế giới đều mong muốn sự thịnh vượng của đất nước họ và môi trường hòa bình. Muốn vậy, những người lãnh đạo có liên quan không nên dùng quyền lực và sự ích kỷ của mình để áp dụng. Hôm nay ở đất nước tôi, Myanmar, trong khi tôi chuẩn bị biểu diễn trên sân khấu này, có rất nhiều người chết, hơn 100 người đã chết hôm nay. Tôi vô cùng xin lỗi tất cả những người đã mất mạng”
Chính quyền quân phiệt Miến chắc chắc đang soi tấm gương phù thủy và tấm gương này bảo rằng Han Lay nhất định phải bị bắt và đem đi giam giữ để trả thù. Điều này chắc chắn sẽ xảy ra, tuy nhiên cô Han Lay lại làm như không chú ý tới điều tồi tệ này, bởi vì cô chính là tấm gương cho tuổi trẻ đất nước cô noi theo, mặc dù họ đang làm như cô trên quê hương mình.
Tấm gương phù thủy của Việt Nam thì lại truyền đi thông điệp cho những người trẻ như cô Han Lay rằng: Thấy chưa? Đấy là kết quả bốc đồng, dân chủ cuội và bị giật giây bởi thế lực thù địch. Hãy thụ hưởng những gì bạn đang có, những thú vui vật chất không bao giờ đẩy bạn vào tù hay chĩa súng vào đầu bạn.
Lãnh đạo Việt Nam cũng đang soi gương phù thủy và được nhắn tin: Hãy tiếp tục định hướng và can thiệp mạnh mẽ vào mạng xã hội nếu không muốn nhìn thấy những Han Lay của Việt Nam xuất hiện.
Không biết bao nhiêu người đang sinh hoạt trên mạng xã hội không dám nhắc ngón tay bấm vào nút like cho những bài viết, hình ảnh của Myanmar. Tấm gương phù thủy đang ám ảnh họ về sự cám dỗ của đòi hỏi tự do sẽ có hại như thế nào trong khi đó tấm gương của người tử tế lại không đủ lớn để cho hơn 30 triệu người dùng tại Việt Nam biết rõ hơn về dã tâm và sự phi nhân của bọn quân phiệt Miến.
Dù có soi vào tấm gương nào thì sự tử tế của từng cá nhân cũng sẽ vô hiệu hóa nỗi sợ hãi và vô cảm trước những đau đớn, thương tâm của đồng loại.
Hãy mang những tấm gương tử tế cho bạn bè mình soi trên mạng xã hội, đó là điều cần thiết và …tử tế nhất mà chúng ta có thể.
Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) hôm 2/4 đã bắt giam một nhà báo để điều tra tội “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” theo Điều 331 Bộ Luật Hình sự 2015”. Truyền thông Nhà nước Việt Nam loan tin này vào ngày 3/4.
Báo Người Lao Động trích nguồn tin giấu tên cho biết, nhà báo Nguyễn Hoài Nam (sinh năm 1973) bị tạm giam 3 tháng để điều tra những hành vi liên quan theo lệnh bắt và các quyết định khác đã được Viện Kiểm sát Nhân dân TPHCM phê chuẩn.
Ông Nguyễn Hoài Nam đã từng làm việc cho nhiều báo bao gồm Pháp Luật TPHCM, Thanh Niên, và VTV. Ông Nguyễn Hoài Nam vừa nghỉ báo Pháp Luật Việt Nam vào tháng 12/2020.
Trước khi bị bắt giam, trên trang Facebook cá nhân, ông Nam đã đăng hàng loạt bài viết trong các vụ sai phạm xảy ra tại Cục Đường thuỷ nội địa Việt Nam. Ngoài ra, cũng trên trang Facebook cá nhân, ông Nam còn đăng một số bài viết liên quan đến một số cá nhân đang công tác tại một số cơ quan tố tụng. Trong một bài viết đăng trên Facebook của mình hôm 23/3, ông Nguyễn Hoài Nam đã viết cho ông Lê Minh Trí, Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao vào ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội thứ 11, khoá XIV. Trong bức thư ngỏ này, ông Nam tố cáo '"sự bắt tay" giữa công an và Viện Kiểm sát trong một số vụ án gây tình trạng bỏ lọt tội phạm, mà cụ thể là trong những vụ tiêu cực (tham nhũng) ở Cục Đường thuỷ nội địa Việt Nam.
Theo Người Lao Động, vào tháng 2 năm nay, ông Nguyễn Hoài Nam đã từng được Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an TPHCM gửi thư mời để làm việc theo đơn của 2 cá nhân tố cáo ông có hành vi vu khống.
Từ đầu năm đến nay, công an Việt Nam đã bắt giam ít nhất 7 người vì các cáo buộc liên quan đến an ninh, trong số này có 3 nhà báo bao gồm trường hợp mới nhất là ông Nguyễn Hoài Nam.
'Sang Đức giữa dịch Covid, tôi rơi vào bước đường cùng'
Chi hết hơn 500 triệu đồng để rời quê nhà bằng đường đi lậu qua ngả Nga, anh Nguyễn V T (không phải tên thật) tới Berlin hơn một năm trước, ngay trước khi dịch Covid-19 bùng phát dữ dội tại châu Âu.
Không có giấy tờ, không xin được việc làm, anh sống vạ vật nhờ sự hảo tâm của những người Việt đồng hương tại Berlin.
"Tôi xin ngủ nhờ, mỗi nhà vài ba hôm, lúc nào trời không lạnh thì tôi ngủ ngoài đường," từ một địa điểm ngoại vi Berlin, anh nói với BBC News Tiếng Việt vào một ngày cuối tháng Ba 2021.
Để có tiền qua ngày, anh nói anh chấp nhận làm bất kỳ việc gì, kể cả bán thuốc lá lậu, "trừ ăn cắp, giết người, cướp của".
Không công ăn việc làm, không có thu nhập, không được chăm sóc y tế nếu lỡ có ốm bệnh, nhưng anh nói anh "sợ nhất là bị công an Đức bắt" và "không dám nhập trại [tị nạn]" dù biết rằng cuộc sống trong trại tốt hơn nhiều so với hoàn cảnh hiện thời.
"Tôi sợ nhất là bị công an Đức trả về Việt Nam," anh nói.
"Để sang đây, tôi phải chi hết hơn 500 triệu đồng, đem cầm cố hết sổ đỏ, nhà cửa cho ngân hàng để có tiền ra đi. Vợ con tôi giờ vẫn đang phải vay mượn hàng tháng để trả lãi. Nếu tôi bị trả về bây giờ, nhà cửa sẽ mất hết."
"Tôi đã chọn sai đường, tưởng rằng sang đây sẽ kiếm tiền đỡ hơn một chút, đủ để nuôi con ăn học. Ở quê nhà, tôi làm nghề đi biển thì đói, nợ chồng nợ," anh nói về tình cảnh hiện thời của mình và lý do khiến anh chưa dám quay về.
Chúng ta đều biết cá được coi là một loại thực phẩm lành mạnh, nhưng phụ nữ mang thai lại được khuyến cáo nên hạn chế ăn cá. Lợi ích sức khỏe từ việc ăn cá có lớn hơn so với những rủi ro không, đặc biệt là khi nguồn cá ngày càng cạn kiệt?
Cá là một trong những thực phẩm lành mạnh nhất trong số thức ăn của chúng ta.
Tuy nhiên, do ngày càng sẵn các thực phẩm có nguồn gốc thực vật và do mối quan ngại ngày càng cao về sự bền vững của nguồn hải sản cũng như những dấu vết khí thải carbon phát sinh liên quan tới việc khai thác hải sản, đã có một số người đặt câu hỏi liệu chúng ta có cần cá trong chế độ ăn uống hay không.
Kể từ năm 1974 đến nay, Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc nói rằng trữ lượng hải sản đạt tiêu chuẩn an toàn bền vững sinh học đã giảm từ 90% xuống chỉ còn dưới 66%.
Trong khi đó, những lo ngại về thủy ngân và các chất ô nhiễm khác trong hải sản dẫn đến khuyến cáo phụ nữ đang mang thai hoặc đang cho con bú nên hạn chế ăn một số loài cá.
Vậy ăn cá thì tốt hơn hay gây hại nhiều hơn cho sức khoẻ?
Nhiễm độc kim loại nặng
Trong những thập kỷ gần đây, một trong những mối quan ngại lớn nhất là hàm lượng chất ô nhiễm và kim loại có thể gây hại tồn dư trong hải sản.
Một nguy cơ hàng đầu là chất polychlorinated biphenyls (PCB). Mặc dù đã bị cấm vào những năm 1980, nhưng loại hóa chất công nghiệp này đã được sử dụng trên toàn thế giới với số lượng lớn và vẫn tồn đọng dư lượng trong đất và nước.
Chúng có liên quan đến một loạt các tác động tiêu cực đến sức khỏe trên mọi thứ, từ hệ thống miễn dịch đến não bộ.
Dù PCB có trong mọi thứ, từ các sản phẩm sữa đến nước uống, nhưng hàm lượng cao nhất có xu hướng được tìm thấy trong cá.
NGUỒN HÌNH ẢNH,GETTY IMAGES
Chụp lại hình ảnh,
Một trong những mối quan ngại lớn nhất là mức độ ô nhiễm và kim loại có hại tồn dư trong cá
Giải pháp hạn chế dung nạp PCB bằng cách giảm ăn cá sẽ là đi ngược lại lẽ thường, Johnathan Napier, giám đốc khoa học tại Viện nghiên cứu Rothamsted Research ở Hertfordshire, Anh, nói.
"Việc chất độc tích tụ nhiều khả năng sẽ tạo ra nguy cơ cho các loài động vật hoang dã bị đánh bắt làm thức ăn trực tiếp cho con người," ông nói. Bởi các nguyên liệu xuất xứ từ biển được thu hoạch làm thức ăn cho cá nuôi thường đều đã được làm sạch, loại bỏ các chất độc hại, cho nên cá nuôi thường an toàn hơn so với cá đánh bắt trong tự nhiên.
Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng vậy, và hàm lượng PCB cũng biến động theo mùa.
Mặc dù thủy sản nuôi trồng thường được coi là tốt hơn cho sức khỏe và môi trường, nhưng hoạt động nuôi trồng thủy sản quy mô lớn cũng có những vấn đề riêng, chẳng hạn như gây ô nhiễm đại dương với chất thải và trở thành nơi phát sinh các loại dịch bệnh có thể lây lan ngược vào môi trường tự nhiên.
Cơ quan y tế công của Anh (NHS) khuyến cáo phụ nữ mang thai và cho con bú nên hạn chế ăn các loài hải sản có nguy cơ chứa nhiều PCB và các chất ô nhiễm khác như dioxin, xuống mức hai phần ăn mỗi tuần.
Những loài này bao gồm các loài cá nhiều mỡ béo như cá hồi, cá trích, và các loài giáp xác không béo như cua, cá vược. Một phần ăn khoảng 140g.
NGUỒN HÌNH ẢNH,GETTY IMAGES
Chụp lại hình ảnh,
Vì các loài cá nhiều mỡ béo như cá trích có hàm lượng chất độc PCB tương đối cao, phụ nữ mang thai không nên ăn quá hai phần ăn mỗi tuần
Một nỗi lo khác là thủy ngân, một chất độc thần kinh có thể đi qua nhau thai và ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Có rất nhiều mối liên hệ giữa việc ăn phải thủy ngân và ung thư, tiểu đường và bệnh tim. Tuy thủy ngân có thể được tìm thấy trong các loại thực phẩm khác, chẳng hạn như rau, nhưng một nghiên cứu cho thấy 78% lượng thủy ngân hấp thụ là đến từ cá và hải sản.
Trong cá, hàm lượng thủy ngân đủ cao để Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) khuyến cáo phụ nữ có thai nên hạn chế ăn một số loại cá phổ biến, bao gồm cá bơn và cá ngừ, xuống chỉ còn một phần ăn một tuần.
Tuy nhiên, những lo ngại xung quanh sự tích tụ kim loại nặng trong hải sản đã bị phóng đại quá mức, Napier nói.
Ông cho rằng đó chỉ là vấn đề đối với những loài cá có vòng đời đặc biệt dài - như cá kiếm, sống từ 15 đến 20 năm. Cá kiếm có nồng độ thủy ngân là 0,995 PPM, trong khi cá hồi, sống trung bình từ 4 đến 5 năm, chỉ có khoảng 0,014 PPM.
Trong khi nghiên cứu vẫn đang được tiến hành, Cơ quan Bảo vệ Môi trường của Hoa Kỳ hiện tuyên bố rằng đối với phụ nữ mang thai, nồng độ thủy ngân trung bình cao nhất cho phép trên mỗi phần ăn, nếu dùng một phần ăn một tuần, là 0,46 PPM.
Nhưng vấn đề đang trở nên tồi tệ hơn, vì có bằng chứng cho thấy mức thủy ngân được tìm thấy trong đại dương có thể tăng lên do Trái Đất ấm hơn. Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng khi lớp băng vĩnh cửu ở Bắc Cực tan chảy, nó sẽ giải phóng lượng thủy ngân - vốn bị giữ lại trong lòng đất đóng băng - vào các dòng nước.
Trong lúc thủy ngân gay ra rủi ro ở mức thấp, Napier nói rằng chúng ta có thể thu được nhiều lợi ích hơn từ cá - đặc biệt là chất omega 3 trong cá biển.
Axit béo
Việc ăn các loại cá béo, trong đó có cá hồi, cá ngừ, cá trích và cá nục, được cho là có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, nhờ vào các chất omega 3, axit eicosapentaenoic (EPA), và axit docosahexaenoic (DHA).
Một số nguồn omega 3 cũng có từ thực vật, chẳng hạn như hạt lanh và quả óc chó, rất giàu loại axit béo thứ ba là ALA.
Một nghiên cứu năm 2014 kết luận rằng lợi ích sức khỏe tim mạch của omega 3 có nguồn gốc thực vật có thể tương đương với EPA và DHA, nhưng vẫn chưa có nghiên cứu nào hỗ trợ cho kết luận này.
Tuy nhiên, ta có thể tìm thấy cả EPA và DHA trong các loại thực phẩm bổ sung chế biến từ tảo biển và trong rong biển ăn được.
"Cả EPA và DHA đều đóng rất nhiều vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi chất của con người, nhưng cơ thể chúng ta không thể tạo ra các axit béo một cách hiệu quả, vì vậy điều thực sự quan trọng là phải có chúng trong chế độ ăn uống," Napier nói.
DHA có nhiều trong não, võng mạc và các mô chuyên biệt khác của chúng ta. Cùng với EPA, nó giúp chống lại các chứng viêm trong cơ thể, mà có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim, ung thư và tiểu đường cao hơn.
"Dữ liệu nghiên cứu xã hội học xem xét tác động của omega 3 từ các sản phẩm tự nhiên thu hoạch từ biển đối với sức khỏe con người là vững chắc, nhất quán, đồng thời cho thấy rằng những người hấp thụ EPA và DHA nhiều hơn sẽ ít có nguy cơ mắc các bệnh thông thường, đặc biệt là bệnh tim, và nếu có mắc thì tỷ lệ tử vong cũng thấp hơn," Philip Calder, trưởng bộ phận phát triển con người và sức khỏe tại Đại học Southampton của Anh, cho biết.
Một cách để tránh tổn hại tiềm ẩn do phơi nhiễm với thủy ngân nhưng vẫn nhận được omega 3 là uống bổ sung viên dầu cá. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đặt hàng thực hiện - xem xét các chất bổ sung omega 3 trên nhiều kết quả nghiên cứu về sức khỏe - cho thấy chúng không có tác dụng tương tự được như khi ăn cá béo.
NGUỒN HÌNH ẢNH,GETTY IMAGES
Chụp lại hình ảnh,
Mặc dù bạn có thể nhận được omega 3 từ các thực phẩm bổ sung dầu cá nhưng chúng không hiệu quả bằng việc ăn cá béo
"Cơ thể chúng ta thích nghi với việc chuyển hóa toàn bộ thực phẩm ăn vào, thay vì chỉ hấp thu một chất dinh dưỡng hoặc thành phần cụ thể," Napier nói.
"Những phát hiện của chúng tôi cho thấy một tác động có lợi rất nhỏ [trong việc làm giảm nguy cơ] trong vấn đề tử vong vì bệnh mạch vành tim," Lee Hooper, một trong những người tham gia thực hiện nghiên cứu trên cho WHO, từ Đại học East Anglia, nói thêm.
Trong số khoảng 334 người uống bổ sung chất omega 3 trong thời gian từ bốn đến năm năm, thì không có ai chết do bệnh mạch vành tim, bà nói.
Nhưng có một vấn đề với các nghiên cứu xã hội học như của Hooper. Tuy một số loại cá béo, chẳng hạn như cá trích, tương đối rẻ, nhưng chế độ ăn uống với cá thì thường tốn kém hơn so với ăn các loại thực phẩm khác.
Người ta đã chấp nhận rộng rãi rằng địa vị kinh tế xã hội ảnh hưởng đến sức khỏe - vì vậy, có thể những gia đình ăn nhiều cá hơn là những nhà có thu nhập cao hơn và có lối sống nói chung là lành mạnh hơn.
Thông thường, các nhà nghiên cứu sẽ tính đến các yếu tố gây nhiễu như vậy, Calder nói, nhưng họ có thể không bao quát được mọi yếu tố có thể làm sai lệch kết quả nghiên cứu.
Báo cáo của WHO đã xem xét 79 nghiên cứu, mỗi nghiên cứu khác nhau về cách họ kiểm soát tình trạng kinh tế xã hội của những người tham gia.
NGUỒN HÌNH ẢNH,GETTY IMAGES
Chụp lại hình ảnh,
Cá thường có liên quan đến một chế độ ăn uống đắt tiền hơn - vậy có thể là những người ăn nhiều hải sản thường có thu nhập cao hơn và nói chung có lối sống lành mạnh hơn chăng?
Nhưng các thử nghiệm can thiệp, trong đó mọi người được phân chia ngẫu nhiên vào một nhóm nào đó và biện pháp can thiệp như uống bổ sung omega 3 được thực hiện và theo dõi, thì cũng vẫn có vấn đề.
Chẳng hạn như việc phân tích các tác động tiềm ẩn đến sức khỏe của việc thiếu hụt EPA và DHA là rất khó, Calder nói, bởi mọi người bắt đầu tham gia thử nghiệm với các mức omega 3 khác nhau trong cơ thể của họ.
Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy rằng hải sản có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của mọi người ở các mức độ khác nhau, tùy thuộc vào mức độ chúng có thể chuyển đổi các dạng tiền chất của EPA và DHA. Sự khác biệt này có thể phụ thuộc vào chế độ ăn uống và lối sống tổng thể của một người, Calder nói, nhưng sự khác biệt về gene cũng có thể đóng một vai trò nào đó.
Một lý do khác khiến cho những lợi ích đạt được từ việc ăn cá có thể khác nhau, đó là cách thức cá sinh trưởng và phát triển.
Hệ sinh thái biển chứa đầy omega 3: những con cá nhỏ ăn sinh vật phù du biển, và bị những con cá lớn hơn ăn; toàn bộ chuỗi thức ăn này sẽ truyền omega 3 vào cho con người.
Nhưng với cá nuôi thì khác, mà cá nuôi lại là thứ mà đa số chúng ta ăn. "Trong một trang trại nuôi thủy sản, có hàng nghìn con cá chỉ trong một cái bể. Chúng ăn những gì được người nuôi cho chúng ăn," Napier nói.
Giống như trong tự nhiên, thủy sản nuôi thường được cho ăn các loài cá nhỏ hơn. Tuy nhiên, trong tự nhiên, thức ăn đa dạng gồm nhiều loài hơn. Còn trong các trang trại nuôi, cá thường được cho ăn viên bột làm từ cá cơm Peru.
Nhưng những con cá cơm này đến nay đã bị khai thác, đánh bắt tới mức tối đa ngưỡng chịu đựng của ngành cá, Napier nói - trong lúc việc nuôi trồng thủy sản toàn cầu dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng.
Theo Tổ chức Nông Lương LHQ, nhu cầu ngày càng tăng đối với các chất bổ sung dầu cá đồng nghĩa với hàm lượng dầu cá có trong viên bột dùng để nuôi cá đang giảm dần. Điều đó có nghĩa là lượng omega 3 trong hải sản mà chúng ta ăn hàng ngày cũng đang giảm theo.
NGUỒN HÌNH ẢNH,GETTY IMAGES
Chụp lại hình ảnh,
Nhu cầu bổ sung dầu cá ngày càng tăng có nghĩa là hàm lượng omega 3 trong hải sản mà chúng ta ăn hàng ngày đang giảm dần
"Mỗi năm có một lượng nhất định dầu cá omega được lấy ra khỏi đại dương - và đó là toàn bộ số dầu cá mà chúng ta có được," ông nói. "Nếu nuôi trồng thủy sản đang mở rộng nhưng đầu vào quan trọng nhất trong chế độ ăn của con người - chính là hàm lượng dầu cá - lại hoàn toàn hữu hạn, thì về bản chất, chúng ta đang pha loãng lượng dầu cá trong thức ăn dành cho thủy sản nuôi mà thôi."
Nghiên cứu từ năm 2016 cho thấy hàm lượng EPA và DHA trong cá hồi nuôi đã giảm một nửa trong hơn một thập kỷ. Dù vậy thì cá hồi nuôi vẫn có nhiều omega 3 hơn cá hồi đánh bắt trong tự nhiên, Napier cho biết.
"Cá hồi hoang dã bơi vượt Đại Tây Dương để trở về dòng sông quê hương; khi đó chúng bị mất sức và gầy mòn đi nhiều. Chúng không còn nguyên lượng mỡ béo bởi vì phải đốt mọi thứ mà chúng có trong thời gian thực hiện chuyến hành trình ngàn dặm này," ông nói.
Thực phẩm bổ não
Ngoài omega 3, cá có các chất dinh dưỡng có lợi khác, bao gồm selen, bảo vệ tế bào khỏi bị tổn hại và nhiễm trùng; iốt, hỗ trợ quá trình trao đổi chất lành mạnh; và protein.
Từ lâu, cá đã được ca ngợi là "thực phẩm bổ não". Một nghiên cứu gần đây cho thấy điều này không chỉ nhờ vào hàm lượng omega 3 của nó - mặc dù các nghiên cứu cũng đã tìm thấy mối liên hệ giữa omega 3 và sự chậm lại của chứng suy giảm nhận thức.
Các nhà nghiên cứu đã so sánh thể tích não ở những người ăn cá với những người không ăn và phát hiện ra rằng ăn cá nướng trên than hoa hoặc cá bỏ lò có liên quan đến khối lượng chất xám lớn hơn, không phụ thuộc vào mức omega 3.
"Thể tích não của chúng ta thay đổi khi sức khỏe và bệnh tật được cải thiện. Càng có nhiều tế bào thần kinh bao nhiêu, thì thể tích não càng lớn bấy nhiêu," Cyrus Raji, phó giáo sư thần kinh học tại Đại học Y Washington, cho biết.
Các nhà nghiên cứu đã so sánh thói quen ăn cá và kết quả chụp cộng hưởng từ (quét MRI) trung bình của 163 người tham gia ở độ tuổi cuối 70. Họ phát hiện ra rằng, so với những người tham gia không ăn cá, những người ăn cá hàng tuần có thể tích não lớn hơn - chủ yếu là ở thùy trán - nơi quan trọng đối với sự tập trung, và ở thùy thái dương - vùng thiết yếu phụ trách trí nhớ, học tập và nhận thức.
Mối quan hệ giữa cá và não bộ có thể là do cá có tác dụng chống viêm, Raji nói, bởi vì khi não phản ứng để giảm viêm nhiễm, nó có thể ảnh hưởng đến các tế bào não trong quá trình này.
"Điều này có nghĩa là bạn có thể cải thiện sức khỏe não bộ và ngăn ngừa bệnh Alzheimer's bằng một thứ đơn giản là dùng cá trong chế độ ăn uống," Raji nói. Để giúp não có khả năng phục hồi tốt nhất có thể đối với chứng mất trí nhớ, Raji khuyên bạn nên bắt đầu ăn cá ít nhất một lần một tuần khi bạn ở độ tuổi hai mươi hoặc ba mươi.
Một lý do khác khiến cá có thể tốt cho sức khỏe là vì nó thay thế các loại thực phẩm kém lành mạnh hơn trong chế độ ăn của chúng ta. "Nếu chúng ta ăn nhiều cá hơn, chúng ta có xu hướng ăn ít những thứ khác hơn," Hooper nói.
NGUỒN HÌNH ẢNH,GETTY IMAGES
Chụp lại hình ảnh,
Một lý do khiến cá và hải sản tốt cho sức khỏe là vì chúng thay thế các loại thực phẩm kém lành mạnh hơn trong chế độ ăn của chúng ta
Tuy nhiên, vì không có nghiên cứu nổi trội nào cho thấy có những vấn đề lớn về sức khỏe ở những người không ăn cá, Calder nói rằng rất khó để nói dứt khoát rằng cá cần thiết cho sức khỏe tổng thể của con người. Tuy nhiên, ông cho biết thêm, rõ ràng omega 3 giúp tăng cường sức khỏe và giảm nguy cơ bệnh tật.
Nhưng việc tìm hiểu đến tận cùng mức độ lành mạnh của cá thực sự có thể là một cuộc tranh luận dài không hồi kết.
"Vì cá không phải là nguồn thực phẩm an toàn bền vững, giờ đây chúng ta nên nghiên cứu tập trung vào các giải pháp - chẳng hạn như cách trồng tảo và thu hoạch dầu omega 3, thì tốt hơn là nghiên cứu thêm về cá," Calder nói.
Mọi người có thể tự cân nhắc bằng cách chọn các loài hải sản có mức độ an toàn bền vững sinh thái nhất hiện có. Các hướng dẫn như của Hiệp hội Bảo tồn Biển cho thấy các loài ngon nhất, với 50 trong số 133 loài được liệt kê là những lựa chọn "tốt", bền vững. Thật may mắn khi số đó bao gồm hầu như tất cả những loài được ưa chuộng phổ biến như cá hồi nuôi, tôm, cá tuyết, cá nục, trai, sò và cá bơn nuôi.
