Trung Quốc vừa ra tuyên bố chỉ trích Mỹ đang tạo ra các mối nguy hại về an ninh không gian khi có kế hoạch phát triển vũ khí laser và vũ khí chùm hạt trong không gian.

Phản ứng trước việc các quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ hôm 13/3 vừa qua đề xuất chi 304 triệu USD Mỹ trong ngân sách tài khóa 2020 để tài trợ chương trình nghiên cứu, phát triển vũ khí laser và vũ khí chùm hạt trong không gian, nhằm chống các loại tên lửa mới của Trung Quốc, Nga, Triều Tiên và Iran. Tại buổi họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm 20/3, Người phát ngôn Cảnh Sảng đã lên tiếng phản đối kế hoạch trên của Mỹ. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng không gian là tài sản chung của toàn nhân loại, bảo vệ an ninh không gian là trách nhiệm chung của cộng đồng quốc tế. Lập trường rõ ràng của Trung Quốc từ trước đến nay đó là phản đối việc đưa vũ khí lên không gian cũng như chạy đua vũ trang trên không gian.

Ông Cảnh Sảng cho rằng, Mỹ một mặt thúc đẩy phát triển vũ khí trên không gian, mặt khác lại chỉ trích mối uy hiếp không gian từ Nga và Trung Quốc, đây là các chỉ trích hoàn toàn không có căn cứ.Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng cảnh báo kế hoạch phát triển vũ khí laser và vũ khí chùm hạt trong không gian của Mỹ, đồng thời đề nghị Mỹ cùng với Nga, Trung Quốc không có các động thái chạy đua vũ trang nhằm bảo vệ an ninh không gian toàn cầu. “Việc Mỹ chính thức coi không gian là chiến trường mới, thành lập Bộ chỉ huy không gian, đồng thời đang xây dựng đội quân không gian cũng như lên kế hoạch phát triển vũ khí laser trong không gian. Ai là người gia tăng các mối căng thẳng vũ khí hóa trên không gian, ai đang uy hiếp an ninh không gian, ắt hẳn mọi người đều rõ”, theo Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc.

Trong những năm qua, Trung Quốc cũng âm thầm tiến hành nghiên cứu phát triển vũ khí laser, vũ khí không gian. Trải qua hơn 30 năm nghiên cứu, vũ khí laser Trung Quốc đã ngày càng hoàn thiện và phát huy vai trò ngày càng quan trọng trên chiến trường trong tương lai. Hiện nay, thiết bị laser trạng thái cố định công suất siêu mạnh của Trung Quốc đứng hàng đầu thế giới, chùm laser của nó có thể đạt mật độ 35 K joule với mỗi cm² ở khoảng cách 3.000 km. Trung Quốc cũng từng thử nghiệm việc dùng tia laser để tiêu hủy vệ tinh trên không gian, khiến dư luân các nước vô cùng quan ngại. Như vậy, trong trường hợp này dường như Trung Quốc đang áp dụng tiêu chuẩn kép, một mặt lên án, chỉ trích các nước, song mặt khác cũng ráo riết tiến hành nghiên cứu, phát triển các loại vũ khí này.

Chuyện một tòa án Nga tuần trước ra phán quyết tạm dừng dự án xây dựng nhà máy nước đóng chai bên bờ hồ Baikal (vùng Siberia) được ca ngợi như chiến thắng dành cho các nhà bảo vệ môi trường.

Dự án nhà máy nước đóng chai bên bờ hồ Baikal bắt đầu xây dựng từ tháng 1.2019 - Ảnh: The Moscow Times

Điều này không sai. Xây nhà máy tại hồ nước ngọt lớn nhất thế giới có nguy cơ gây thiệt hại không thể khắc phục từ Siberia đến tận Moscow. Kiến nghị phản đối dự án trên mạng thu hút hàng triệu người ký tên.

Tuy nhiên, bên cạnh lo ngại về môi trường đóng vai trò chính thì vẫn còn một yếu tố thúc đẩy phản ứng công chúng: tâm lý nghi ngờ của người dân Nga đối với đầu tư Trung Quốc ngày càng tăng trong khu vực.

Đơn vị chịu trách nhiệm xây dựng nhà máy nước đóng chai là Aquasib - công ty tư nhân Nga nhưng thuộc sở hữu một doanh nghiệp Trung Quốc ở tỉnh Hắc Long Giang. Dự kiến 80% sản phẩm sẽ xuất sang một số thị trường như Trung Quốc, Hàn Quốc.

Giáo sư Yury Tavrovsky đến từ đại học Hữu nghị Nhân dân Nga (RUDN) cho biết: “Những vấn đề trong trao đổi kinh doanh song phương tại Siberia đem lại vấn đề thực sự cho chính quyền Moscow. Dư luận cùng phần lớn phương tiện thông tin đại chúng đang phản đối đầu tư Trung Quốc. Nhà máy nước đóng chai mới khiến thái độ tiêu cực mà người dân dành cho cường quốc châu Á thêm nghiêm trọng”.

Quan hệ chính thức giữa hai quốc gia ngày càng trở nên thân thiết, một phần vì cả hai đều đang căng thẳng với phương Tây, đặc biệt là Mỹ.

Sáp nhập Crimea cùng một số sự kiện liên quan đến Ukraine đẩy mối quan hệ Nga - phương Tây đi theo chiều hướng xấu. Trong khi đó thì Trung Quốc vướng vào cuộc chiến thương mại với Mỹ, sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) bị nghi ngại, lại còn hứng chịu cáo buộc gián điệp.

Đầu tư của Trung Quốc vào Nga trong vòng một thập niên qua tăng gấp gần 9 lần và đạt 13,8 tỉ USD vào năm 2017, với trọng điểm là ngành khai khoáng, nông - lâm - ngư nghiệp.

Trên thực tế, đầu tư chẳng giúp thúc đẩy tình hữu nghị mà chỉ đem đến phẫn nộ với căng thẳng, đặc biệt ở Siberia và khu vực Viễn Đông. Nhà máy nước đóng chai chỉ là minh chứng gần nhất.

Trước đó, hoạt động kinh doanh khai thác gỗ làm dấy lên quan ngại người Trung Quốc hủy diệt những cánh rừng cổ xưa. Giới truyền thông chỉ trích việc thuê đất nhàn rỗi của công ty đến từ cường quốc châu Á là hành động xâm chiếm.

Các nhà đầu tư Trung Quốc còn thâu tóm không ít khách sạn bên bờ hồ Balkan. Đã xuất hiện ý kiến cho rằng họ có ý đồ biến nơi đây thành một tỉnh trực thuộc.

Theo nhà phân tích Robert Kaplan của tổ chức tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, người Nga luôn lo Trung Quốc giành lại ảnh hưởng về nhâu khẩu học cũng như kiểm soát kinh tế trong khu vực này qua thời gian dài.

Vào các năm 1858 và 1806, vương triều nhà Thanh phải nhượng cho đế quốc Nga hơn 1 triệu km2 đất phía đông bắc - chính là phần phía nam thuộc vùng Viễn Đông ngày nay. Hai bên từng xảy ra xung đột biên giới và được giải quyết bằng một thỏa thuận năm 1991.

Tình trạng mất cân bằng dân số càng khiến người Nga thêm cảnh giác: chỉ 8,3 triệu người sống ở vùng Viễn Đông, trong khi ba tỉnh giáp biên giới của Trung Quốc có tổng cộng 90 triệu người.

Quan hệ đối tác chiến lược sắp được tung hô một lần nữa khi Tổng thống Vladimir Putin dự diễn đàn BRI tổ chức trong tháng 4 tới. Thế nhưng dù như vậy thì những cuộc biểu tình phản đối dự án nhà máy nước đóng chai bên bờ hồ Baikal vẫn có thể tái diễn.

“Hai chính quyền Bắc Kinh - Moscow phải giữ cho mọi thứ yên tĩnh, hòa bình. Nếu không mối quan hệ đối tác chiến lược sẽ bị hủy hoại”, nhà phân tích Kaplan cho biết.