Tết xưa - Tết nay

Xem thêm 

 VNExpress

Giá trị truyền thống, tinh thần đoàn kết dân tộc và vững bước tiến lên là thông điệp của đường hoa xuân Nguyễn Huệ 2021.

Với chủ đề "TP HCM: Văn minh - Hiện đại - Nghĩa tình", đường hoa xuân Nguyễn Huệ 2021 tiếp tục thu hút sự quan tâm của công chúng. Năm nay, công ty Cổ phần Sao Tháng Tám Việt Nam (AGS) - đơn vị thi công trang trí Tết phụ trách thiết kế đường hoa Nguyễn Huệ đã đưa yếu tố cảnh quan (Landscape) vào thiết kế nhằm đề cao giá trị bền vững về môi trường.

Công trình năm nay dành riêng một tiểu cảnh mang tên "Mừng Đảng mừng xuân" để chào mừng thành công của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII. Ban tổ chức đường hoa cho biết, trải qua một năm 2020 đầy biến động vì Covid-19, đường hoa Nguyễn Huệ Tết 2021 kỳ vọng mang đến không khí vui tươi, phấn khởi và lạc quan cho người dân cả nước.

Bố cục đường hoa Nguyễn Huệ 2021 gồm hai chương với 13 phân cảnh lớn, nhỏ khác nhau, gần 40 cụm đảo tiểu cảnh. Xuyên suốt 720 m của tuyến phố đi bộ sẽ mang đến cho người dân và du khách diện mạo của một thành phố tràn đầy sức sống, năng động, phát triển phồn vinh trong sự hài hòa với các giá trị văn hóa cốt lõi. Công trình phù hợp với tinh thần "TP HCM vì cả nước, cùng cả nước, vì hạnh phúc của nhân dân".

Điểm nhấn trong thiết kế đường hoa của AGS là sử dụng ngôn ngữ thiết kế hữu cơ (Organic Design and Architecture), kết hợp mái vòm và mái tròn thành không gian thống nhất, tiểu cảnh này nối tiếp tiểu cảnh kia liền mạch, tạo nên sự hài hòa giữa con người với thế giới thiên nhiên. Giữ vững tinh thần hướng đến thiên nhiên và môi trường, thiết kế năm nay tiếp tục sử dụng các vật liệu truyền thống, gần gũi với thiên nhiên, thân thiện với môi trường như lá sen, mây tre, vỏ cừ tràm...

Linh vật trâu 2021 thiết kế mang tính tạo hình và kiến trúc. Việc linh vật xuất hiện theo bầy, đặc biệt ở những tiểu cảnh con người và trâu đồng hành ẩn chứa thông điệp về mối tương giao ấm áp, thân tình giữa người nông dân và con vật trên đồng ruộng.

Kể từ năm 2017, các thiết kế đường hoa Nguyễn Huệ do AGS phụ trách đều mang tới những đại cảnh lớn có sự đầu tư công phu với nhiều loài hoa độc lạ, tạo hình mang tính nghệ thuật sắp đặt được thiết kế và trưng bày tinh tế. Điểm nhấn của sản phẩm năm nay là đại cảnh "Bức tranh đồng dao" được AGS thiết kế và phụ trách thi công với những yêu cầu khắt khe về kỹ thuật, nghệ thuật.

Đại cảnh "Bức tranh đồng dao" được trang trí bằng nhiều chi tiết lấy cảm hứng từ hình ảnh trâu trong các bài đồng dao quen thuộc của nông dân Việt Nam: Trâu lá đa bé tí tẹo, cuống sỏ sẹo sợi rơm mùa, lạc ngõ nắm đuôi trâu...

Linh vật trâu trong đại cảnh hiện lên mộc mạc, gắn bó và sinh động. Du khách sẽ bắt gặp linh vật lớn nhất và nhỏ nhất của đường hoa Nguyễn Huệ tại cùng một không gian. Trong đó, tạo hình đầu trâu ở đầu khu cao tới 7 m và dài hơn 16 m được làm từ khung sắt và mây tre, mang lại cảm giác mạnh mẽ, cứng cáp như hình tượng con trâu. Linh vật nhỏ nhất là nghé con trong tạo hình "trâu mẹ trâu con" nằm ở cuối đại cảnh lại khiến người xem cảm thấy ấm áp, gần gũi.

Trung tâm của không gian đồng dao là hoa sen - quốc hoa của Việt Nam. Biểu tượng hoa sen được tạo hình bằng mây tre tinh tế. Những nụ sen nhỏ xung quanh được hình khối hóa một cách nghệ thuật.

Chuyển động ve vẩy tai của đầu trâu và chuyển động đa chiều của cụm hoa sen tạo nên hơi thở động của cuộc sống cho đại cảnh. Năm tấm vách trong suốt bằng vải tơ organza tạo hiệu ứng mờ ảo được sắp xếp theo thứ tự từ lớn đến nhỏ. Các chi tiết bổ trợ như trâu lá đa, mục đồng, trâu nhàn, cụm cầu trang trí kết hợp cùng nhiều hiệu ứng ánh sáng được sắp đặt hài hòa.

Bên cạnh việc sử dụng ngôn ngữ thiết kế hữu cơ, đường hoa Nguyễn Huệ năm nay có những đổi mới về bố cục cảnh quan bằng việc phân luồng giao thông rõ ràng hơn, các đại cảnh tập trung thành một không gian trung tâm tạo sự mới lạ, hoành tráng, lối đi hai bên tạo nên sự thuận tiện cho khách thưởng ngoạn.

Đại diện Công ty thiết kế cảnh quan và trang trí lễ hội AGS chia sẻ: "Chúng tôi đã đắn đo và trăn trở rất nhiều để có thể thổi làn gió mới vào công trình đường hoa đã gần 20 năm tuổi".

Thành lập năm 2007, Công ty CP Sao Tháng Tám Việt Nam (AGS Events & Media) đã tổ chức sự kiện đường hoa từ khâu thiết kế, thi công, tài trợ, truyền thông và sự kiện liên quan. AGS tham vọng trở thành đơn vị dẫn đầu trong lĩnh vực thiết kế cảnh quan, tổ chức sự kiện mang dấu ấn mỹ thuật, tạo không gian đẳng cấp phục vụ cộng đồng, nâng tầm thương hiệu cho khách hành.

Với đội ngũ trẻ năng động, AGS hứa hẹn trở thành đơn vị thiết kế và thi công cảnh quan uy tín, tiếp tục mang đến những màn trình diễn ấn tượng, đậm tính nghệ thuật cuộc sống trong tương lai.

(Nguồn: AGS)

 Zing News

Trong tâm thức của người Việt, Tết là khởi đầu và ông cha ta đã đúc kết, chiêm nghiệm những "điềm lành" ngày Tết.

Trong thời khắc từ Giao thừa đến hết sáng mùng 1 Tết Nguyên đán, khi mở chiếc bánh chưng, bánh tét đầu tiên mà thấy màu sắc tươi tắn, bắt mắt, hương vị bánh dẻo thơm, là báo hiệu năm mới tài lộc dễ phát, ulàm ăn thuận buồm xuôi gió.

Bánh chưng, bánh tét có màu sắc tươi tắn

Đây không chỉ là một trong những điềm lành ngày Tết mà cũng lý giải tại sao bánh chưng, bánh tét là 2 vật phẩm không thể thiếu trên bàn thờ ngày Tết của người Việt.

Hoa mai nở đầy đặn là điềm may dịp Tết. Ảnh: Anh Tuấn.

Cây quất tốt tươi

Cây cối đâm chồi nảy lộc vào mùa xuân là lẽ tự nhiên, nên nếu nhà bạn có thứ cây xanh nhiều lộc nhiều lá trong nhà thì hãy để ý đến cành lá của chúng nhé, nếu cây có nhiều chồi xanh mọc thì năm đó sẽ có nhiều lộc.

Nếu có đủ "tứ quý": Quả chín, quả xanh, hoa và lộc thì sẽ may mắn và thành đạt cả năm.

Hoa mai, hoa đào nảy lộc

Nhân dân ta quan niệm rằng sau Giao thừa nếu hoa mai (loại 5 cánh) nở thêm nhiều và đầy đặn thì đó là một điềm may. Và may mắn hơn nữa khi có một hoặc vài bông hoa 6 cánh.

Quan niệm đối với hoa mai như thế nào thì hoa đào cũng như thế: nếu hoa trổ bông có nhiều cánh kép (hoa kép) 3 lớp (hàng) trên đài hoa và có hình dáng như bông hồng thì sẽ có nhiều phúc lộc.

Hải Ngọc / Lao Động

'Ba nên, hai tránh' cần dạy trẻ khi nhận lì xì

Cha mẹ cần dạy con hiểu ý nghĩa của lì xì, cách nhận và cảm ơn khi nhận phong bao lì xì trong ngày Tết để tránh làm mất ý nghĩa của tập tục này. 

24 h

(Dân Việt)  

Xuân từ trong ấy mới ban ra,

Xuân chẳng riêng ai, khắp mọi nhà.

Đó là hai câu mở đầu một bài thơ Xuân của Tú Xương hồi đầu thế kỷ XX, khi vua đang còn ngự ở Huế. Tín hiệu mùa Xuân không phải đến từ thiên nhiên, từ đâu đó nơi lộc non trong vườn, từ nụ mai hay cành đào trước ngõ, mà phải từ “trong ấy”, chốn kinh đô. Bánh xe thời gian vẫn quay nhưng vua chưa ban lịch thì Xuân chưa tới. Vua đã vắng bóng từ hơn nửa thế kỷ nay, không biết cái “hồi xưa” ấy, cái “lộ đồ” ăn Tết của vua có khác chi dân không? Xem nào …

Lễ Ban Sóc 

Đó là lễ ban hành lịch năm mới (âm lịch) do Khâm Thiên Giám của triều đình biên sọan và ấn hành. “Sóc” là ngày mồng 1 âm lịch (ngày rằm gọi là “vọng”). Hằng năm, cứ đúng ngày mồng 1 tháng Chạp thì lịch năm mới được ban hành, nên mới gọi là Ban Sóc.

Sáng hôm đó, các quan và các hoàng thân, trong phẩm phục đại triều, phải tề tựu đông đủ và sắp hàng nghiêm chỉnh trước cửa Ngọ Môn, quan Văn bên trái (từ trong nhìn ra), quan Võ bên phải, các hoàng thân sắp hàng cùng một phía với quan Võ, theo thứ tự cấp lớn đứng trước, cấp nhỏ đứng sau, y như lễ thiết đại triều nghi tại điện Thái Hòa vậy. Đúng giờ đã định, xa giá của vua từ điện Cần Chánh ra đến cửa Ngọ Môn, chuông trống trên lầu Ngũ Phụng (lầu trên cửa Ngọ Môn) đổ hồi, vua bước lên lầu và an vị trên ngự tọa thì chuông trống cũng vừa chấm dứt. Chín phát ống lệnh nổ vang trước Kỳ Đài.

Ở dưới sân , một quan đại thần thừa mệnh vua, công bố việc ban lịch mới. Tất cả các quan hướng về lầu Ngũ Phụng lạy năm lạy, và cuộc lễ Ban Sóc chấm dứt, đơn giản chỉ có thế. Vua về nội điện, các quan giải tán. Việc phân phối lịch đến các Bộ, Viện và các tỉnh do Bộ Hộ (Bộ Tài chánh và Kinh tế) phụ trách. Cũng có năm vua không có mặt, chẳng hạn vào dịp lễ Ban Sóc cho năm Ất Mão, 1915, đời Duy Tân, tuy nhiên các quan vẫn phải hướng về cái ngự tọa trống không đó, lạy năm lạy như thường.

Thời xưa, lễ Ban Sóc là tín hiệu mùa Xuân. Lộ đồ ăn Tết của trìều đình và trăm họ bắt đầu từ đây.

Lễ Phất Thức

Sau lễ Ban Sóc thì mọi người có thể chuẩn bị ăn Tết theo hoàn cảnh và khả năng của mình. Với triều đình, bước thứ hai là lễ Phất Thức.

“Phất“ là phủi (bụi); “thức“ là lau chùi. Mỗi năm một lần, triều đình đem ấn tín và các bảo vật khác của Nhà Nguyễn ra lau chùi sạch sẽ để chuẩn bị đón năm mới.

Lễ này thường diễn ra vào hạ tuần tháng Chạp ta. Nội Các – văn phòng của vua – chọn ngày và lập danh sách những người tham dự để trình lên vua quyết định. Chỉ có các hoàng thân, các quan Văn, Võ vào hàng Nhất, Nhị phẩm, nhân viên Viện Cơ Mật và Nội Các là trong số những người được đề nghị. Vào đúng ngày đã định, tất cả các thành viên được chọn phải tề tựu đông đủ tại điện Cần Chánh để làm lễ Phất Thức. Bộ Lễ lo bày sẵn mấy cái bàn để làm việc. Trong điện Cần Chánh có sáu tủ lớn đựng các bảo vật [1] như các lọai ấn bằng vàng, ngọc — gọi là bửu tỷ — của các đời vua, các bà hòang hậu, các thái tử; và các lọai kim sách; kim bài; phù tín; ngọc diệp, bảo kiếm của vua Gia Long; sắc phong của Nhà Thanh v.v. Sáu tủ này vốn được niêm phong, sẽ được mở ra trước sự hiện diện của vua và hội đồng Phất Thức. Người ta dùng khăn đỏ nhúng nước thơm (hương thủy) nấu bằng các lọai hoa, để lau chùi các bảo vật. Trong khi làm việc, các quan đều đội khăn đóng và mặc áo thụng xanh. Sau khi tất cả bảo vật đều đã được lau chùi sạch sẽ, lại được cho vào tủ như cũ và niêm lại bằng những con niêm làm bằng một mảnh lụa nhỏ có đóng dấu Hòang Phong. Lễ Phất Thức đầu tiên diễn ra vào đời Minh Mạng, năm 1837, và từ đó trở thành một nghi lễ bắt buộc của triều đình. Lễ Phất thức cuối cùng diễn ra vào mùa Xuân năm 1945.

Lễ Tấn Xuân

Là lễ mừng Xuân trở về, do quan Thừa Thiên Phủ Dõan (tỉnh trưởng) phụ trách. Lễ này do vua Minh Mạng qui định vào năm 1828, căn cứ vào sách Thanh Điển của Trung Quốc. 

Lễ thường diễn ra vào hạ tuần tháng Chạp ta, vào ngày Lập Xuân. Vào sáng sớm ngày lễ, Phủ Thừa Thiên (tức tỉnh Thừa Thiên sau này) cử người đến Bộ Lễ nhận ba cái bàn đã được bài trí đặc biệt: một bàn có tượng con trâu bằng đất, một bàn có tượng Mang Thần, là thần chủ mùa Xuân, và một bàn để một hòn núi giả gọi là Xuân sơn bửu tọa. Người ta mang cả ba bàn đến đàn Tấn Xuân thuộc ấp Tân An, phường Đệ Lục, ở phía đông Kinh thành. Bàn Xuân Sơn Bửu Tọa bày ở giữa, hai bàn kia để hai bên. Lễ vật dâng cúng là hương, đèn, trầm, trà, cau, trầu, rượu, giấy tiền, giấy vàng bạc, xôi, thịt. Quan Thừa Thiên Phủ Doãn đứng chánh bái tại bàn giữa, Tri huyện Hương Trà và Tri huyện Hương Thủy phụ bái hai bàn bên.

Sau lễ cúng, Phủ Dõan và một quan Bộ Lễ ( vào hàng Tham Tri, Thị Lang hay Tá Lý) sẽ rước bàn Mang Thần và bàn Xuân sơn Bửu Tọa vào Duyệt Thị Đường trong Đại Nội. Đám rước khá long trọng, có lọng che, có lính hầu cầm vũ khí (côn) và ban nhạc tấu nhạc suốt lộ trình. Thượng thư Bộ Lễ sau đó phải tâu lên cho vua biết là mùa Xuân đã chính thức trở về.

Tượng con trâu đất, sau lễ cúng, được một viên Thông phán hay Kinh lịch mang về Phủ Thừa Thiên. Nó sẽ được cùng tượng Mang Thần và Xuân Sơn trưng bày một năm tại công đường Phủ Thừa Thiên, còn tượng cũ thì đem chôn. 

Nước ta vốn theo âm lịch nên có năm, theo tính tóan, tiết Lập Xuân đến muộn, rơi ra ngòai tháng Giêng. Thế là cả triều đình và dân chúng ăn tết đã đời rồi mới làm lễ Tấn Xuân. Đó là trường hợp của lễ Tấn Xuân năm Đinh Tỵ (1917), diễn ra vào ngày 13 tháng Giêng, năm Khải Định thứ 2, khi hương vị Tết hầu như không còn nữa.

Hình Mang thần, trâu đất và Xuân sơn bửu tọa (hình vẽ của Tôn Thất Sa trong B.A.V.H.)

Lễ Thượng tiêu

Là lễ trồng cây nêu. Cũng như ngoài dân gian, ngày 30 là ngày vua cúng rước tổ tiên về ăn Tết, ngày dựng nêu, chính thức đón mừng năm mới. Bộ Lễ có nhiệm vụ lo lễ vật cúng bái sớm, tối, tại các miếu trong Đại Nội (Thái Miếu, Thế Miếu, Hưng Miếu, Triệu Miếu, điện Phụng Tiên ) suốt thời gian Tết. Đứng chánh bái tại các miếu là những người trong Hòang tộc ( các Hòang tử, các Tôn tước) đã được vua ra sắc chỉ cắt cử từ trước. Đúng 8 giờ sáng ngày 30, ống lệnh trên Kỳ đài trước Ngọ Môn bắt đầu nỗ phát đầu tiên báo hiệu lễ Thượng tiêu bắt đầu. Từ đó cho đến 5 giờ chiều, bộ phận Hỏa lệnh phải bắn đủ 100 phát qui định. Nêu là hai cây tre đực lớn, được dựng lên trước sân của các miếu, các cung, điện trong Đại Nội và trước các công sảnh của triều đình. Tất cả mười cửa của Kinh thành và Kỳ đài đều phải treo cờ.

Lễ Thiết Đại Triều Nghi mừng Nguyên Đán

Đây là lễ quan trọng nhất trong năm: triều đình làm lễ chúc mừng vua năm mới.

Từ tờ mờ sáng mồng một Tết, các bộ phận có trách nhiệm đã dàn sẵn nghi trượng lỗ bộ từ sân điện Thái Hòa, hai bên cầu Trung Lập, ra cho đến bên trong cửa Ngọ Môn : nào ngựa với yên cương rực rỡ, voi với bành vàng , tán vàng; nào quân hầu với long trượng (côn sơn đỏ) và giáo, cùng lọng, cờ và các lọai võ khí xưa; nào ban đại nhạc với các nhạc công trong lễ phục. Dưới thời Pháp thuộc (từ đời Đồng Khánh trở đi) còn có hai toán quân nhạc, một của Pháp và một của triều đình, để thổi kèn chào khi đại diện của Pháp (Khâm sứ Trung Kỳ, Tòan Quyền Đông Dương) đến dự lễ hoặc ra về.

Trên sân điện Thái Hòa, các quan, trong phẩm phục đại triều, theo phẩm sơn ( bia đá nhỏ, khắc phẩm trật) sắp xếp hàng ngũ, theo thứ tự, cấp lớn đứng trước, cấp nhỏ đứng sau, mặt hướng vào điện. Từ nhất phẩm đến tam phẩm sắp hàng ở sân trên; từ tứ phẩm xuống đến cửu phẩm sắp hàng ở sân dưới, quan Văn bên trái, quan Võ bên phải (Văn tả, Võ hữu – trong điện nhìn ra). Các Hòang thân và Tôn Tước, các Phò mã và các công tử, sắp hàng chung với quan Võ. Riêng các ông Hòang thuộc hàng chú bác của vua thì được đứng bên trong điện Thái Hòa.  Trong điện, ngay căn giữa, trước ngai vàng, Bộ lễ đặt một cái bàn sơn vàng, và kế đó, nơi căn tả-nhất (căn số 1 bên trái căn giữa, nhìn từ trong ra) đặt một cái bàn màu đỏ, trên đó có hai cái tráp đựng hạ biểu ( lời chúc mừng dâng lên vua), một cái là của tất cả quan lại tại triều đình, và cái kia là của quan lại các tỉnh khắp nước. Tất cả mọi sự sắp xếp được đặt dưới sự hướng dẫn của Bộ Lễ và sự giám sát của Viện Đô Sát.

Khi mọi việc đã sẵn sàng, nghiêm chỉnh, hai viên quan một Văn một Võ sẽ hô lớn, “Tấu, trung nghiêm!”, “Tấu, ngọai chỉnh” và lời tâu này được truyền vào điện Cần Chánh. Trong điện, vua đã ngồi sẵn trên sập, trong phẩm phục đại triều, với mũ cửu long, hòang bào thêu rồng năm móng, đai ngọc và hốt ngọc trấn quê. Bấy giờ bộ phận hộ giá mời vua lên liễn và rước vua qua cửa Đại Cung Môn, ra điện Thái Hòa. Trong khi di chuyển, tiểu nhạc tấu suốt lộ trình, đồng thời chuông và trống trên lầu Ngũ Phụng cũng đổ hồi, báo cho biết vua đang thăng điện. Khi vua xuống liễn, bước lên thềm điện Thái Hòa (phía bắc) thì tiểu nhạc chấm dứt, chuông trống trên trên lầu Ngọ Môn cũng im tiếng. Vua bước lên bệ và an tọa trên ngai vàng. Trên Kỳ Đài phát ra 9 tiếng ống lệnh. Buổi lễ đại triều bắt đầu, dưới sự điều hợp của một quan Bộ Lễ.

Dưới thời Pháp thuộc, nếu có đại diện Pháp tham dự thì khi vua vào điện Thái Hòa cũng là lúc đại diện Pháp vừa đến cửa Ngọ Môn. Hai quan lớn, vào hàng Thượng Thư, của triều đình đã chực sẵn để đón tiếp và hướng dẫn phái đòan Pháp vào điện Thái Hòa. Đó là lúc ống lệnh nổ và ban nhạc thổi kèn chào. Vào điện, đại diện Pháp chào vua và đọc chúc từ, vua đáp lời qua thông dịch viên, sau đó phái đòan Pháp đứng lui về căn cuối bên trái của điện Thái Hòa, và lễ đại triều mừng Nguyên Đán theo nghi thức cổ truyền bắt đầu.

Ban nhạc cử nhạc mừng.

Theo lời xướng của quan Bộ Lễ, các quan lạy năm lạy. Xong các quan quì xuống và làm lễ dâng hạ biểu. Sau lời xướng, một viên quan Nội Các (văn phòng của vua) tiến đến bàn đỏ, lần lượt mang các tráp đựng hạ biểu trên bàn đỏ đem để trên bàn vàng giữa điện. Ban nhạc cử nhạc mừng. Nhạc dứt, một quan Bộ Lễ, vào hàng Tham Tri hoặc Thị Lang, bước ra giữa sân, quì xuống, hô lớn,  “Tấu, khánh hạ lễ thành!” (Tâu, lễ mừng đã xong). Vua bước xuống khỏi ngai và trở về cung, nghi vệ giống như lúc ra đi. Trong Đại triều nghi, vua không nói một tiếng nào. Thị vệ (quan hầu cận vua) sẽ phụ trách mang hạ biểu vào phòng ngự phê (phòng làm việc của vua).

Tháng 10 năm 1932, sau khi về nước cầm quyền được ít hôm, vua Bảo Đại ra ngay một sắc dụ bãi bỏ việc lạy, chỉ cho chấp tay xá ba xá, gọi là hành tam khấu lễ. Đó là dấu hiệu đầu tiên của sự thâm nhập tinh thần dân chủ Tây phương trong cung đình Huế.

Trong chế độ quân chủ, vua tượng trưng cho quốc gia, nên quốc gia phải lo thờ phụng các vua quá cố tại các miếu. Tại đây, đàn bà con gái không được phép tới. Vì vậy, vua Minh Mạng phải lập thêm một nhà thờ có tính cách gia đình, gọi là điện Phụng Tiên, để làm nơi cho các bà (thái hậu, hòang hậu, phi tần, công chúa, công nữ) và Hòang tộc tới lui làm bổn phận hiếu kính đối với tổ tiên. Sau lễ đại triều, vua cũng phải tới đây lễ lạy. Sau những lễ nghi chính thức này, những cuộc vui trong cung đình (múa, hát, hát bội ) mới mở ra để trên dưới cùng vui.

Lễ Hạ Tiêu

Sáng ngày mồng 7 tháng Giêng, chín phát ống lệnh phát ra từ Kỳ Đài trước Ngọ Môn báo hiệu lễ hạ nêu. Những ngày Tết đã chính thức đi qua, nhịp sống thường trở lại.

Tuy nhiên, dưới thời Pháp thuợc, vẫn còn một lễ nữa thì việc thưởng Xuân của vua xem ra mới trọn vẹn. Ấy là lễ Du Xuân.

Lễ Du Xuân

Lễ Du Xuân là lễ vua đi dạo đầu Xuân. Dân thì mấy ngày Tết đi đây đi đó tha hồ. Riêng vua, coi vậy mà khó đi hơn, vì lễ nghi và tình thế ràng buộc.

Lễ này chỉ có bắt đầu từ đời Đồng Khánh (1885-1889). Vua Đồng Khánh lên ngôi sau khi triều đình Huế và người Pháp thất bại trong việc đưa vua Hàm Nghi trở về Huế — sau vụ thất thủ Kinh đô ngày 5-7-1885. Hầu như bị giam lỏng trong cung, vua cảm thấy tù túng, nên cái Tết năm đó, năm Bính Tuất, 1886, vua yêu cầu Tòa Khâm (chính quyền Pháp ở Trung Kỳ) và triều đình tổ chức cho vua đi dạo kinh đô vào buổi đầu Xuân để được thấy cảnh dân tình sinh họat ra sao. Được sư chấp thuận của chính quyền bảo hộ, triều đình tổ chức lễ Du Xuân, và từ đó thành lệ.

Sau Tết Nguyên Đán, Bộ Lễ chọn ngày tốt để làm lễ Du Xuân. Đạo ngự (đòan vua đi) có tiền hô hậu ủng, có quân hầu, hộ vệ, cờ, quạt, lọng, tàn và nhã nhạc, gần giống như đạo ngự của lễ tế Nam Giao, nhưng qui mô nhỏ hơn. Theo hầu có các hoàng thân và các quan Văn, Võ. Quan Võ mặc nhung phục. Đạo ngự ra khỏi Đại Nội (Hòang thành) bằng cửa Ngọ Môn, rồi từ đó ra khỏi Kinh thành bằng cửa Đông Nam (Thượng Tứ), qua sông Hương, vào thăm Khâm sứ Trung kỳ, rồi trở về Đông Ba, Gia Hội, theo cửa Chính Đông (Đông Ba) để vào lại Kinh thành. Cờ treo trên khắp lộ trình vua đi. Đời Khải Định (1916-1925) lễ này vẫn còn duy trì.

Những lễ hội đem thêm màu sắc cho ngày Xuân, và làm cho hương vị mùa Xuân thêm mặn mà. Có lẽ dân chúng kinh đô thời ấy cũng trông cho tới ngày được thấy cảnh rước thần đầy màu sắc của lễ Tấn Xuân hay cái nghi vệ huy hòang của lễ Du Xuân, mong được nghe trăm phát ống lệnh tống cựu nghinh tân đầy náo nức lòng người. Chả thế mà ngày nay tuy không còn vua nữa, nghe nói trong Festival 2004, người ta vẫn cố dựng lại cái cảnh đạo ngự của vua trở về Hòang cung sau lễ tế Nam Giao, để hấp dẫn du khách; thời buổi kinh tế thị trường có khác!

Võ Hương-An

[1] Đời vua Bảo Đại (1926-1945) người ta cất các bảo vật này dưới hầm điện Càn Thành, nên lễ Phất Thức diễn ra ở điện này.